Thoái hóa khớp gối độ 3 và độ 4 – Vì sao chẩn đoán nặng hơn mà lại ít đau hơn?
Bác sĩ chuyên khoa Chấn thương chỉnh hình và Y học thể thao
Nội dung bài viết
“Bác sĩ ơi, gối tôi thoái hóa độ 3 mà mấy đêm nay đau đến khó ngủ. Chị tôi độ 4 vẫn đi chợ mỗi sáng, lâu lâu mới nhức. Sao lại như vậy?”
Khi bác sĩ nói thoái hóa khớp gối độ 3 hay độ 4, con số đó mô tả các dấu hiệu trên phim X-quang, chẳng hạn khe khớp hẹp hay có gai xương. Có người ở độ 4 vẫn ít đau hơn người ở độ 3. Khi khám, bác sĩ sẽ xem phim và hỏi thêm bạn đau lúc nào, có bị thức giấc vì đau không và đi lại có khó hơn trước không.
Vì sao người thoái hóa độ 3 có thể đau hơn người độ 4?
Nhìn chung, người có dấu hiệu thoái hóa rõ hơn trên X-quang dễ bị đau gối thường xuyên hơn.[1] Cơn đau cũng có thể tăng từng đợt, ngay cả khi phim chưa cho thấy thay đổi rõ. Một yếu tố có thể góp phần làm gối đau hơn là viêm màng hoạt dịch, tức viêm lớp màng lót bên trong khớp.[2] Nếu gối mới sưng hoặc đau tăng, bác sĩ sẽ khám để tìm nguyên nhân.
Đau gối có thể làm bạn thức giấc khi trở mình. Nghiên cứu cũng ghi nhận người ngủ kém thường gặp đau gối hơn.[3] Nếu cơn đau bắt đầu ảnh hưởng đến giấc ngủ, hãy để ý xem bạn đau chủ yếu khi đổi tư thế hay đau cả lúc nằm yên. Đây là chi tiết nên kể với bác sĩ khi đi khám.
Thoái hóa khớp gối độ 3 và độ 4 khác nhau thế nào trên X-quang?
Bác sĩ thường dùng thang Kellgren–Lawrence để mô tả các dấu hiệu thoái hóa trên X-quang. Khi đọc phim, bác sĩ xem khe giữa hai đầu xương hẹp đến đâu, có gai xương không và phần xương ngay dưới sụn đã thay đổi thế nào. Khe khớp hẹp là một dấu hiệu gián tiếp của những thay đổi ở sụn khớp và sụn chêm.[4]
| Độ | Dấu hiệu trên X-quang |
|---|---|
| 0 | Chưa thấy dấu hiệu thoái hóa. |
| 1 | Có thể có gai xương nhỏ. Dấu hiệu hẹp khe khớp còn chưa rõ. |
| 2 | Thấy gai xương rõ. Khe khớp có thể bắt đầu hẹp. |
| 3 | Khe khớp hẹp rõ, có gai xương mức vừa và xương dưới sụn đặc hơn. Đầu xương có thể bắt đầu biến dạng. |
| 4 | Khe khớp hẹp nhiều, gai xương lớn, xương dưới sụn đặc rõ và đầu xương biến dạng rõ. |
Ở người từ 45 tuổi trở lên, nếu gối đau khi vận động và buổi sáng không cứng khớp hoặc chỉ cứng tối đa 30 phút, bác sĩ thường có thể chẩn đoán qua hỏi bệnh và thăm khám. Khi cần khảo sát hình ảnh, X-quang thường là bước đầu. Nếu người bệnh đứng được, bác sĩ có thể chọn chụp ở tư thế chịu lực để quan sát khe khớp khi gối đang đỡ trọng lượng cơ thể. MRI có thể được cân nhắc nếu sau khi khám vẫn còn vấn đề mà X-quang chưa giải thích được.[5], [6]
Khi nào đau gối về đêm cần đi khám?
Bạn nên hẹn khám sớm nếu gần đây cơn đau thường xuyên làm bạn thức giấc, kéo dài cả lúc nằm yên hoặc khiến việc đi lại khó hơn trước. Khi khám, bác sĩ sẽ hỏi cơn đau bắt đầu thay đổi từ lúc nào, có chấn thương gần đây không, rồi kiểm tra xem gối có sưng hay khó gập duỗi không.[5]
Nếu gối đột ngột sưng nóng và đau dữ dội, hãy đi khám ngay, kể cả khi chưa sốt. Bác sĩ cần kiểm tra những nguyên nhân phải xử trí sớm, trong đó có nhiễm trùng khớp.[7]
Vì sao có người thoái hóa độ 4 vẫn đi chợ mỗi sáng?
Khi bạn nói vẫn đi chợ mỗi sáng, bác sĩ có thể hỏi thêm. Bạn vẫn đi bộ đến chợ quen hay đã chọn chợ gần nhà hơn? Bạn có tự xách đồ về được không, hay phải dừng nghỉ giữa đường? Những chi tiết này cho thấy đầu gối đang gây khó khăn ở đâu trong sinh hoạt.
Bác sĩ cũng có thể hỏi về những việc khác trong ngày, như đứng nấu ăn hay bước xuống cầu thang. Nếu điều bạn muốn nhất là đi chợ về mà không phải dừng nghỉ, đó có thể là một mục tiêu để bạn và bác sĩ cùng theo dõi khi điều trị.
Bác sĩ dựa vào đâu để điều trị hoặc cân nhắc thay khớp gối?
Nếu bạn thường đau khi đứng lên khỏi ghế, bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng có thể hướng dẫn bài tập tăng sức mạnh cơ đùi phù hợp. Với người thừa cân, quản lý cân nặng có thể đi cùng kế hoạch tập luyện. Lúc tái khám, những thay đổi như ngủ ngon hơn, đi bộ xa hơn hoặc đứng dậy dễ hơn giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả của kế hoạch điều trị bảo tồn thoái hóa khớp gối.[5]
Khi đau, cứng gối hoặc khó đi lại ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, bác sĩ sẽ xem các biện pháp điều trị không phẫu thuật có phù hợp và đã giúp được đến đâu. Nếu các biện pháp này ít hiệu quả hoặc không phù hợp, bác sĩ có thể trao đổi về việc thay khớp. Người có kết quả độ 3 vẫn có thể được đánh giá để cân nhắc phẫu thuật trong trường hợp này. Với người độ 4 còn sinh hoạt khá thoải mái, bác sĩ có thể tiếp tục theo dõi và điều chỉnh điều trị theo triệu chứng.[5]
Khi đi khám, ngoài phim X-quang, bạn có thể kể về một ngày gần đây của mình. Bạn đi được bao xa trước khi phải nghỉ? Cơn đau làm bạn thức giấc mấy lần? Có việc gì trước đây tự làm được mà giờ phải nhờ người khác? Những câu trả lời ấy giúp bạn và bác sĩ chọn điều cần cải thiện trước.
Tài liệu tham khảo
- Neogi và cộng sự. Mối liên hệ giữa hình ảnh thoái hóa trên X-quang và đau gối. BMJ, 2009.
- Hill và cộng sự. Mối liên hệ giữa viêm màng hoạt dịch và đau gối ở người thoái hóa khớp gối.
- Nghiên cứu về giấc ngủ và đau gối từ dữ liệu Osteoarthritis Initiative.
- Kellgren và Lawrence. Đánh giá thoái hóa khớp trên X-quang.
- NICE. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị thoái hóa khớp.
- ACR. Chẩn đoán hình ảnh khi đau gối kéo dài.
- SANJO. Hướng dẫn đánh giá và xử trí nhiễm trùng khớp tự nhiên.