AI LÀ ĐỐI TƯỢNG CẦN PHẪU THUẬT TÁI TẠO ACL?
Trong số 150.000 ca chấn thương ACL xảy ra mỗi năm, chỉ có 100.000 ca phẫu thuật tái tạo ACL được thực hiện. Có nghĩa là, không phải ai bị chấn thương ACL cũng cần phẫu thuật. Các đối tượng cần đến phẫu thuật tái tạo ACL bao gồm:
- Các vận động viên muốn tiếp tục môn thể thao của mình
- Những người trẻ tuổi
- Những người có nhiều hơn một chấn thương ở đầu gối
- Những người có biểu hiện bị “khóa gối” vì đó có thể là dấu hiệu của chấn thương gối trước đó
- Người có cảm giác đầu gối mất vững, như cảm giác sụn chân khi đứng đi
NHỮNG LƯU Ý TRƯỚC KHI – TRONG VÀ SAU PHẪU THUẬT TÁI TẠO ACL LÀ GÌ?
TRƯỚC PHẪU THUẬT
Trước khi thực hiện thủ thuật, bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình sẽ ngồi lại với bạn để thảo luận về chấn thương của bạn cũng như bất kỳ loại thuốc nào bạn có thể đang dùng. Trong những tuần trước khi phẫu thuật, bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình của bạn có thể đề nghị vật lý trị liệu để giảm đau và sưng tấy cũng như cải thiện tầm vận động và sức cơ trước khi phẫu thuật. Bác sĩ cũng có thể yêu cầu bạn ngừng dùng bất kỳ loại thuốc nào làm loãng máu trước khi phẫu thuật.
TRONG PHẪU THUẬT
Trong quá trình thực hiện, gây mê toàn thân và/hoặc gây tê vùng sẽ được sử dụng và bác sĩ phẫu thuật của bạn sẽ rạch những đường nhỏ dọc theo đầu gối. Một vết mổ sẽ chứa ống soi khớp và vết mổ còn lại sẽ được sử dụng để tiếp cận vết thương.
Bác sĩ phẫu thuật của bạn sẽ loại bỏ phần bị hư hỏng của ACL và thay thế nó bằng một gân khỏe, thường được lấy từ chính chân bên bệnh. Để đặt gân, bác sĩ phẫu thuật sẽ khoan các ổ cắm và đường hầm vào xương đùi và xương chày rồi cố định chúng bằng vít hoặc các thiết bị cố định khác. Gân này sẽ đóng vai trò là khung dẫn để dây chằng mới phát triển.
SAU PHẪU THUẬT
Trước khi xuất viện, bạn sẽ được tập phục hồi chức năng (PHCN) để biết cách kiểm soát các sinh hoạt, đi lại đúng và kiểm soát tình trạng sưng đau. Thời gian phục hồi toàn bộ có thể mất từ 8 đến 12 tháng; tuy nhiên, trong vài tuần đầu tiên, bạn sẽ có thể lấy lại tầm vận động (ROM) chức năng của gối.
Rủi ro liên quan đến phẫu thuật này bao gồm đau sưng, cứng khớp, mất ổn định gối tái phát và rách lại. Điều quan trọng là bạn phải tuân theo tất cả các hướng dẫn của bác sĩ phẫu thuật và bác sĩ phục hồi chức năng vì mục tiêu của họ là giúp bạn lấy lại khả năng vận động ở đầu gối và trở lại mức độ chức năng trước đó.
DẤU HIỆU NÀO SAU MỔ CHO THẤY TÔI PHẢI KHÁM NGAY SAU MỔ?
Các dấu hiệu như sưng nóng đỏ đau không thuyên giảm mà tăng dần, chảy mủ trắng hay dịch vàng đục, đặc biệt khi có sốt là những dấu hiệu báo hiệu nhiễm trùng tại vết mổ, bạn cần trở lại khám ngay khi có nghi ngờ các dấu hiệu này.
MỔ XONG BAO LÂU CÓ THỂ ĐI LẠI ĐƯỢC?
Ngay ngày 1 sau mổ, bạn sẽ bắt đầu được tập cho đứng đi với nẹp và dụng cụ trợ giúp (thông thường dùng nạng) để đi lại ngay tại bệnh viện, với sự hướng dẫn của kĩ thuật viên vật lí trị liệu (KTV VLTL). Nếu bạn mổ tái tạo đơn thuần ACL, bạn sẽ được cho phép chống chân chịu lực theo khả năng ngay sau khi mổ, nếu cuộc mổ phức tạp hơn hay có tổn thương sụn chêm, việc chống chân có thể bị trì hoãn.
Việc dùng nạng có thể được duy trì đến 3-4 tuần khi bạn ra viện, tùy theo tình trạng đau và khả năng kiểm soát cơ sau mổ mà bỏ nạng hay bỏ nẹp sẽ khác nhau, bạn cần tham vấn ý kiến của bác sĩ PTV và PHCN cho bạn.
CÓ CẦN PHẢI KIÊNG ĂN GÌ TRƯỚC VÀ SAU KHI MỔ KHÔNG?
Không cần phải ăn kiêng trước hay sau phẫu thuật, nhưng bạn nên ăn chế độ dinh dưỡng tốt và uống nước đầy đủ để có một cơ thể khỏe mạnh, sẵn sàng cho giai đoạn phục hồi. Ngoài ra, bác sĩ có thể yêu cầu bạn ngưng vài loại thuốc bổ hay thảo dược và các loại thuốc bệnh nếu nó gây ra nguy cơ chảy máu hoặc nguy hiểm khi mổ.
CHÂN TÔI SẼ SƯNG BAO LÂU SAU KHI MỔ?
Bạn có thể hết sưng sau 2 tuần khi đã hoàn toàn hiểu phương pháp giảm sưng bằng chườm đá, nâng cao chân và nghỉ ngơi hợp lý. Tuy nhiên, sưng gối khi đi lại xảy ra đến 3 tháng vẫn là bình thường.
VIỆC CHƯỜM LẠNH LÀ CÓ CẦN THIẾT KHÔNG?
Chườm lạnh là rất cần thiết để quản lý tốt sưng gối và giảm đau không cần dùng thuốc. Chườm lạnh nên được bắt đầu ngay sau khi mổ ra vào ngày 1, chườm bằng túi chườm gel hoặc bọc đá đều được. Tùy theo mức sưng đau của gối, bạn có thể chườm gối từ 3-6 lần/ngày, mỗi lần 20 phút. Bạn nên chườm sau vận động và mỗi lần đi lại. Bạn cần thận trọng không để túi chườm tại một vị trí quá lâu, quá lạnh có thể gây bỏng lạnh. Bạn nên lót một chiếc khăn sạch giữa băng vết mổ ngoài da và túi chườm, nhằm hạn chế tụ nước thấm ướt gây nguy cơ nhiễm trùng, đồng thời nhấc và di chuyển túi chườm thường xuyên.
BAO LÂU TÔI CÓ THỂ QUAN HỆ TÌNH DỤC TRỞ LẠI SAU MỔ TÁI TẠO ACL?
Sau 1 tháng khi bạn đã kiểm soát được cơn đau và được cho phép tháo nẹp hay nạng, bạn có thể quan hệ tình dục trở lại. Tuy nhiên bác sĩ không khuyến cáo các tư thế khiến bạn phải quì gối hay tạo áp lực quá nhiều lên khớp gối của bạn, hãy dùng cơn đau và độ mỏi, độ kiểm soát của cơ làm kim chỉ nam hướng dẫn bạn.
BAO LÂU CÓ THỂ CẮT CHỈ VẾT MỔ ?
Sau 2 tuần bác sĩ phẫu thuật sẽ hẹn bạn cắt chỉ vết mổ.
SAU MỔ ACL CỦA GỐI, TẦM VẬN ĐỘNG CỦA KHỚP GỐI CÓ BỊ GIỚI HẠN GÌ KHÔNG?
Tùy theo gân tự thân được lấy làm mảnh ghép hay sợi dây chằng nhân tạo, bác sĩ sẽ cho các giới hạn khác nhau. Một số người cần được yêu cầu giới hạn đến 90 độ gập gối sau mổ 1-2 tuần, một số khác không cần giới hạn tầm vận động gối.
CÓ CẦN MUA NẸP GỐI ĐỂ NẸP SAU MỔ ACL KHÔNG?
Đa phần bạn sẽ cần mua nẹp để đảm bảo sự chắc chắn cho gối sau phẫu thuật, nó cũng giúp bạn giảm sưng đau khi bạn dùng gối mới mổ để tập đi lại. Nẹp gối được dùng cả cho ban đêm khi ngủ, để bạn không vô thức vung đá chân của mình ở một hướng nguy hiểm. Loại nẹp gối sẽ do bác sĩ phẫu thuật cho bạn quyết định, hãy tuân thủ theo hướng dẫn về nẹp gối, đặc biệt nếu bạn dùng nẹp gối có khóa và bác sĩ yêu cầu bạn khóa theo độ ghi trên thước đo.
CẦN PHẢI TẬP PHCN BAO LÂU VÀ TẬP BAO NHIÊU LẦN/ TUẦN ĐỂ ĐẠT ĐƯỢC CHỨC NĂNG NHƯ BÌNH THƯỜNG?
Thời gian để phục hồi toàn diện kéo dài từ 6 tháng đến 1 năm. Tuy nhiên, bạn sẽ sinh hoạt trở lại được bình thường khi bạn đạt 2-3 tháng sau mổ.
Ngay sau mổ bạn được tập PHCN trong bệnh viện với KTV VLTL và máy CPM liên tục mỗi ngày, để đảm bảo bạn làm quen với đi lại bằng nạng và các cử động sinh hoạt khi nẹp gối. Khi được xuất viện, bạn cần tiếp tục tập các bài tập đã được hướng dẫn trong bệnh viện mỗi ngày 2-3 lần cho đến khi bạn đạt được các tiêu chuẩn giai đoạn 1 mà các bác sĩ đưa ra (về tầm vận động duỗi gối hoàn toàn, gập gối 90 độ, kiểm soát cơ tứ đầu tốt) trong 1-2 tuần.
Sau giai đoạn này, bạn cần đến khám phòng khám PHCN để các bác sĩ thăm khám và tăng tiến giai đoạn hồi phục tiếp theo. Bạn sẽ được hướng dẫn bài tập và tự thực hiện tại nhà mỗi 1-2 tuần. Bạn có thể đi lại bình thường vào khoảng sau 2 tháng và bắt đầu chạy vào khoảng tháng thứ 3, nếu bạn tuân thủ tái khám và tập luyện theo hướng dẫn.
TÔI CÓ CẦN KIÊNG CỬ CÁC VẬN ĐỘNG GÌ TRONG SINH HOẠT HẰNG NGÀY SAU MỔ TÁI TẠO ACL KHÔNG?
Do đau sưng và phải nẹp gối và dùng nạng, bạn cần cẩn thận hơn khi di chuyển trong nhà để tránh té ngã bởi các thảm trơn, dép trơn hay mắc vào dây điện dưới đất. Bạn cũng nên đi xa bằng xe ô tô trong thời gian đầu để tránh va quẹt gối hoặc cần thận trọng khi ngồi sau xe máy. Không chạy, nhảy, ngồi xổm, ngồi bệt, ngồi gác chân hay quì gối khi chưa được sự cho phép của bác sĩ. Đi lại lên xuống dốc hay bậc thang cũng cần bạn chú ý để tránh té ngã.
Bạn có thể lái xe máy lại khi bác sĩ cho phép, thông thường vào khoảng tháng thứ 2 đến tháng thứ 3, khi bạn được bỏ nẹp nạng và hoàn toàn kiểm soát tốt vận động cơ của vùng gối.
Quý vị và các bạn quan tâm có thể tham gia các nền tảng để cập nhật và trao đổi thêm những thông tin – tình trạng sức khỏe cùng cộng đồng và bác sĩ chuyên khoa tại.
- Youtube: Youtube.com/@KhoecungBSVu
- Facebook Page: FB.com/groups/395429545431166
- Tiktok: dr.tran.anh.vu
- Zalo/Phone: 0905.635.235
