Trong phẫu thuật mổ tái tạo dây chằng chéo trước (ACL), bác sĩ không “nối lại” dây chằng đã đứt, mà sẽ dùng một đoạn gân khác để thay thế – gọi là gân ghép. Có nhiều loại gân có thể được sử dụng, như: gân bánh chè, gân cơ chân ngỗng, gân tứ đầu đùi, hoặc thậm chí là gân nhân tạo. Mỗi loại có đặc điểm riêng về độ vững, thời gian lành, mức độ đau sau mổ và khả năng trở lại vận động. Với người bệnh, việc hiểu sơ lược sự khác nhau giữa các loại gân này sẽ giúp ban chủ động hơn khi trao đổi với bác sĩ trước mổ, có kỳ vọng đúng về quá trình hồi phục đồng thời biết cách lựa chọn phù hợp với thể trạng, nghề nghiệp hoặc mục tiêu thể thao của mình.
Gân bánh chè (BTB – Bone-Patellar Tendon-Bone)
Đây là loại gân được sử dụng từ rất sớm trong phẫu thuật tái tạo ACL và đến nay vẫn được xem là “chuẩn vàng” trong nhiều trường hợp – đặc biệt với người chơi thể thao chuyên nghiệp.
Cấu tạo đặc biệt:
Gân bánh chè nằm giữa xương bánh chè và xương chày, được lấy kèm theo một mảnh xương nhỏ ở mỗi đầu. Nhờ có “xương tiếp xúc xương”, loại gân này liền rất chắc và nhanh, đặc biệt ở những người cần độ vững tuyệt đối của khớp gối.
Ưu điểm nổi bật:
- Độ vững cao: phù hợp với các vận động viên, người chơi thể thao cường độ cao, thường xuyên xoay gối, bật nhảy.
- Liền gân nhanh: do có tiếp xúc trực tiếp giữa mảnh xương ghép và đường hầm xương được khoan, giúp tăng tốc độ tích hợp.
- Kết quả lâu dài tốt: tỷ lệ tái đứt thấp nếu kỹ thuật mổ chuẩn.
Hạn chế cần lưu ý:
- Đau vùng trước gối sau mổ: do lấy gân tại vùng bánh chè – nơi chịu lực khi quỳ hoặc lên xuống cầu thang.
- Một số người có thể bị khó chịu khi quỳ hoặc đau dai dẳng vùng trước gối nếu hồi phục chưa tốt.
- Nguy cơ rạn xương bánh chè (rất hiếm) nếu thao tác lấy gân không đúng kỹ thuật.
Phù hợp với ai?
- Người trẻ, vận động mạnh, cần trở lại thể thao ở mức cao.
- Người có mô mềm khoẻ mạnh, đủ điều kiện phục hồi thể lực sau mổ.
Gân cơ chân ngỗng (Hamstring)
Đây là loại gân được sử dụng phổ biến nhất hiện nay tại nhiều cơ sở y tế, nhờ tính linh hoạt, ít gây đau sau mổ và quá trình phục hồi thuận lợi. Gân hamstring được lấy từ hai gân nhỏ ở mặt trong sau đùi: cơ bán gân và cơ thon.
Cấu tạo đặc trưng:
- Không có phần xương kèm theo như gân bánh chè, gân hamstring là gân mềm, được cuộn lại nhiều lớp để tạo độ dày và chắc khi làm dây chằng thay thế.
Ưu điểm nổi bật:
- Ít đau vùng lấy gân: vị trí lấy nằm ở mặt sau đùi, không liên quan đến vùng chịu lực như bánh chè.
- Thẩm mỹ hơn: đường mổ nhỏ, ít để lại sẹo lớn.
- Phục hồi sinh hoạt thường ngày nhanh hơn: người bệnh có thể đi lại, leo cầu thang, quỳ… dễ dàng hơn so với dùng gân bánh chè.
- Phù hợp với đa số bệnh nhân, kể cả người không chơi thể thao.
Hạn chế cần lưu ý:
- Độ vững phụ thuộc kỹ thuật cuộn gân và cố định: nếu không đủ số vòng cuộn hoặc độ dày, có thể ảnh hưởng đến độ chắc chắn sau mổ.
- Thời gian gân tích hợp lâu hơn: do không có phần xương kèm theo, nên quá trình bám vào đường hầm xương cần thêm thời gian.
- Ảnh hưởng nhẹ đến lực co gập gối (rất ít, thường không đáng kể với người bình thường).
Phù hợp với ai?
- Người không cần độ vững gối ở mức tối đa (như vận động viên chuyên nghiệp).
- Người muốn phục hồi nhẹ nhàng, ít đau, ưu tiên sinh hoạt bình thường.
Gân tứ đầu đùi (Quadriceps tendon)
Gân tứ đầu đùi là lựa chọn thứ ba trong tái tạo dây chằng ACL, thường được sử dụng khi hai loại gân phổ biến hơn (bánh chè và hamstring) không phù hợp – hoặc đã từng được dùng trong lần mổ trước. Gân này được lấy từ phần phía trên xương bánh chè, thuộc nhóm cơ lớn ở mặt trước đùi.
Cấu tạo đặc trưng:
- Có thể lấy kèm hoặc không kèm mảnh xương bánh chè tùy theo kỹ thuật của bác sĩ.
- Gân dày và rộng, dễ xử lý khi người bệnh có kích thước gân nhỏ, đặc biệt ở nữ giới hoặc người có thể trạng gầy.
Ưu điểm nổi bật:
- Đường kính gân lớn: tạo ra dây chằng chắc chắn, phù hợp với người có gân tự thân nhỏ.
- Ổn định tốt: khi được lấy và cố định đúng cách, có thể so sánh với gân bánh chè về độ bền.
- Là lựa chọn thay thế an toàn khi đã từng dùng gân khác trong lần mổ trước (mổ lại).
Hạn chế cần lưu ý:
- Kỹ thuật lấy gân phức tạp hơn: cần bác sĩ có kinh nghiệm vì vùng tách gân gần hệ thống cơ vận động chính của đùi.
- Đau vùng trước đùi sau mổ: có thể ảnh hưởng đến khả năng co duỗi gối trong thời gian đầu.
- Ít phổ biến hơn, nên không phải trung tâm nào cũng thực hiện thường quy.
Phù hợp với ai?
- Người có gân nhỏ, cần loại gân có đường kính lớn hơn.
- Người đã từng mổ tái tạo ACL và cần thay thế gân mới.
- Trường hợp không lấy được gân bánh chè hoặc hamstring do lý do giải phẫu hoặc tổn thương trước đó.
Gân nhân tạo (Synthetic graft)
Gân nhân tạo là lựa chọn ít phổ biến hơn trong mổ ACL, nhưng vẫn đóng vai trò quan trọng trong một số trường hợp đặc biệt. Thay vì lấy gân từ cơ thể người, bác sĩ sử dụng vật liệu tổng hợp như polyester, carbon fiber hoặc các hợp chất sinh học khác để thay thế dây chằng bị đứt.
Cấu tạo đặc trưng:
- Được thiết kế mô phỏng theo hình dạng và độ đàn hồi của dây chằng tự nhiên.
- Không cần lấy mô ghép từ chính cơ thể người bệnh, nên rút ngắn thời gian mổ.
Ưu điểm nổi bật:
- Không gây đau vùng lấy gân: vì không cần rạch hoặc lấy mô ghép từ cơ thể.
- Rút ngắn thời gian phẫu thuật: thích hợp trong những ca mổ có giới hạn về mặt kỹ thuật hoặc thời gian gây mê.
- Là giải pháp dự phòng khi các nguồn gân tự nhiên không còn sử dụng được.
Hạn chế cần cân nhắc kỹ:
- Độ bền sinh học không cao bằng gân tự nhiên: dễ bị mài mòn hoặc thoái hóa theo thời gian.
- Nguy cơ phản ứng viêm mãn tính: do cơ thể có thể đào thải vật liệu nhân tạo.
- Không tích hợp hoàn toàn với mô sống, ảnh hưởng đến sự phục hồi lâu dài và khả năng vận động cường độ cao.
- Tỷ lệ thất bại cao hơn nếu sử dụng ở người trẻ, chơi thể thao thường xuyên.
Phù hợp với ai?
- Người đã từng mổ nhiều lần, không còn đủ mô ghép tự thân.
- Người lớn tuổi, có nhu cầu vận động nhẹ, không tham gia thể thao mạnh.
- Trường hợp đặc biệt không đủ điều kiện lấy gân tự thân hoặc đồng loại.
📌 Gợi ý đọc thêm: Ưu điểm của phẫu thuật nội soi khớp gối trong tái tạo dây chằng chéo trước (ACL)
Kết luận: Chọn loại gân phù hợp có vai trò rất quan trọng trong mổ tái tạo dây chằng chéo trước
Việc lựa chọn loại gân để tái tạo dây chằng chéo trước không chỉ là quyết định kỹ thuật của bác sĩ, mà còn cần cân nhắc đến thể trạng, độ tuổi, nhu cầu vận động và mục tiêu sau mổ của từng người bệnh.
- Gân bánh chè (BTB): phù hợp với người trẻ, vận động viên, cần độ vững khớp tối đa.
- Gân hamstring: linh hoạt, ít đau sau mổ, phù hợp với đa số bệnh nhân không chơi thể thao cường độ cao.
- Gân tứ đầu đùi: là lựa chọn thay thế tốt nếu các loại gân khác không dùng được.
- Gân nhân tạo: chỉ định hạn chế, thường dùng trong những ca đặc biệt hoặc mổ lại nhiều lần.
Không có loại gân nào là “tốt nhất” cho tất cả mọi người. Điều quan trọng là chọn đúng loại gân phù hợp với bản thân, để vừa đảm bảo khả năng phục hồi khớp, vừa hạn chế tối đa rủi ro sau mổ.
Quý vị và các bạn quan tâm có thể tham gia các nền tảng để cập nhật và trao đổi thêm những thông tin – tình trạng sức khỏe cùng cộng đồng và bác sĩ chuyên khoa tại.
- Youtube: Youtube.com/@KhoecungBSVu
- Facebook Page: FB.com/groups/395429545431166
- Tiktok: dr.tran.anh.vu
- Zalo/Phone: 0905.635.235
