Trong phẫu thuật tái tạo dây chằng chéo trước, việc sử dụng gân tự thân là một lựa chọn phổ biến nhờ tính an toàn và khả năng phục hồi lâu dài. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng thuận lợi như nhau. Một số bệnh nhân, đặc biệt là người gầy, phụ nữ, hoặc người có cơ địa đặc biệt như tập gym lâu năm có thể có gân nhỏ, mỏng hoặc kém đàn hồi. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng: “Nếu gân yếu như vậy thì có dùng để mổ được không?”, “Liệu có cần chuyển sang dùng gân nhân tạo?”
Đây là những câu hỏi hoàn toàn chính đáng và thường chỉ được phát hiện rõ khi bác sĩ tiến hành mổ và trực tiếp quan sát chất lượng gân. Tuy vậy, không phải cứ gân nhỏ là phải từ bỏ phương án dùng gân tự thân. Bằng kinh nghiệm lâm sàng và sự hỗ trợ của kỹ thuật mổ hiện đại, phần lớn các tình huống này đều có thể xử lý hiệu quả. Bài viết sau đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về cách bác sĩ đánh giá, xử trí và lựa chọn giải pháp phù hợp nếu gặp phải trường hợp gân không đạt tiêu chuẩn như mong muốn.
Gân tự thân nhỏ yếu là tình huống có thật, nhưng không phổ biến
Trong phần lớn các ca phẫu thuật tái tạo ACL bằng gân tự thân, đoạn gân được lấy từ chính cơ thể người bệnh có kích thước và độ dày đủ để đảm nhận chức năng thay thế cho dây chằng đã đứt. Tuy nhiên, vẫn có một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân có đặc điểm giải phẫu đặc biệt khiến gân mỏng, yếu hoặc ngắn hơn bình thường. Những trường hợp này thường gặp ở người có thể trạng nhỏ, phụ nữ, hoặc người gầy lâu năm với khối lượng cơ thấp.
Ngoài ra, ở những bệnh nhân có tiền sử tập gym nhiều, đặc biệt là nhóm tập nặng với các bài chuyên sâu vùng gân kheo, mô gân đôi khi bị thay đổi về tính chất, trở nên xơ cứng hoặc không đều. Tình trạng này khiến việc lấy gân trở nên khó khăn hoặc gân sau khi lấy ra không đủ tiêu chuẩn để tái tạo. Mặc dù vậy, cần nhấn mạnh rằng những trường hợp như vậy là khá hiếm, và không phải cứ người gầy là chắc chắn gân sẽ yếu.
Điều quan trọng là bác sĩ phải nhận diện được những nguy cơ tiềm ẩn này từ giai đoạn trước mổ, để chủ động trong việc lên kế hoạch và có phương án xử lý nếu cần thiết.
Bác sĩ sẽ đánh giá kích thước gân trước khi quyết định
Trước khi bước vào phẫu thuật, bác sĩ có thể dự đoán được phần nào kích thước và chất lượng gân tự thân thông qua các phương tiện hình ảnh học như MRI. Trên phim cộng hưởng từ, chiều dài và đường kính gân chân ngỗng hoặc gân bánh chè có thể được ước lượng để đánh giá sơ bộ khả năng sử dụng. Tuy nhiên, các thông số này vẫn chỉ mang tính tham khảo, vì cấu trúc mô mềm có thể thay đổi trong thực tế mổ.
Chính vì vậy, đánh giá quan trọng nhất vẫn là khi bác sĩ trực tiếp tiếp cận và bóc tách gân trong quá trình phẫu thuật. Lúc này, các yếu tố như độ dài, độ dày, độ căng, độ đàn hồi và tính toàn vẹn của mô gân sẽ được kiểm tra cẩn thận. Nếu nhận thấy gân không đạt yêu cầu, bác sĩ sẽ linh hoạt điều chỉnh kế hoạch, có thể bằng cách gia cố gân, đổi loại gân, hoặc chuyển sang phương án khác đã được chuẩn bị trước.
Việc có một bác sĩ phẫu thuật có kinh nghiệm đóng vai trò then chốt trong những tình huống như vậy. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng, đánh giá chính xác và khả năng ứng biến tốt sẽ giúp ca mổ vẫn đạt được hiệu quả mong muốn, ngay cả khi gân không như kỳ vọng ban đầu.
Có nhiều cách xử lý nếu gân nhỏ hoặc không đạt yêu cầu
Khi đối mặt với tình huống gân tự thân không đủ tiêu chuẩn, bác sĩ có trong tay nhiều giải pháp kỹ thuật để khắc phục, nhằm đảm bảo vẫn đạt được độ chắc chắn cần thiết cho dây chằng mới.
Một trong những cách đơn giản nhưng hiệu quả là tăng số vòng gập gân. Thay vì gập đôi, bác sĩ có thể gập ba hoặc gập bốn đoạn gân lại với nhau để tăng đường kính, giúp gân đủ dày và chịu lực tốt hơn khi được cố định vào trong khớp. Kỹ thuật này thường áp dụng với các đoạn gân chân ngỗng.
Nếu vẫn không đạt yêu cầu, bác sĩ có thể chuyển sang lấy loại gân khác trong cơ thể. Ví dụ, nếu gân chân ngỗng quá mảnh, có thể đổi sang lấy gân bánh chè hoặc gân cơ tứ đầu. Việc thay đổi này không ảnh hưởng nhiều đến chức năng vận động nếu được thực hiện đúng kỹ thuật và có kế hoạch phục hồi phù hợp.
Trong một số ít trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng gân đồng loại (gân hiến tặng đã xử lý vô trùng) nếu gân tự thân không khả thi. Gân nhân tạo chỉ được dùng khi không còn lựa chọn nào khác, và thường đi kèm yêu cầu theo dõi lâu dài vì có nguy cơ lỏng lẻo hoặc phản ứng viêm chậm.
Gân nhỏ không có nghĩa là phải từ bỏ gân tự thân
Một sai lầm thường gặp là cho rằng cứ phát hiện gân nhỏ là bắt buộc phải chuyển sang dùng gân nhân tạo hoặc gân đồng loại. Thực tế, với kỹ thuật phẫu thuật hiện nay, đa số trường hợp gân mảnh hoặc yếu vẫn có thể tiếp tục sử dụng gân tự thân nếu được xử lý đúng cách.
Quan trọng nhất là đảm bảo độ dày và độ dài tối thiểu của mảnh ghép khi đưa vào khớp gối. Chỉ cần thỏa mãn hai yếu tố này, bác sĩ có thể áp dụng nhiều cách gia cố khác nhau để tăng độ ổn định mà không cần từ bỏ phương án gân tự thân. Ngoài ra, việc tái tạo dây chằng còn phụ thuộc vào cách tạo đường hầm xương, kỹ thuật cố định gân và các bước phục hồi sau mổ chứ không chỉ riêng chất lượng gân ban đầu.
Vì vậy, gân nhỏ không đồng nghĩa với việc mổ không được hay phải thay phương án. Điều cần thiết là có một đội ngũ phẫu thuật nhiều kinh nghiệm, chuẩn bị sẵn phương án dự phòng và có khả năng đưa ra quyết định linh hoạt trong quá trình mổ.
Gợi ý đọc thêm: Có nên lựa chọn dây chằng nhân tạo trong mổ tái tạo dây chằng khớp gối không?
Kết luận: Tái tạo dây chằng chéo trước, gân nhỏ hoặc yếu không phải là vấn đề lớn
Việc có gân nhỏ hoặc yếu không phải là rào cản tuyệt đối trong phẫu thuật tái tạo dây chằng chéo trước. Với sự phát triển của kỹ thuật mổ nội soi hiện đại và khả năng cá thể hóa điều trị, bác sĩ hoàn toàn có thể xử lý hiệu quả hầu hết các trường hợp gân không đạt chuẩn ban đầu. Dù là tăng số vòng gập gân, đổi loại gân hay chuyển sang các phương án dự phòng, mục tiêu cuối cùng vẫn là đảm bảo dây chằng mới đủ vững, bền và phù hợp với nhu cầu vận động của người bệnh.
Quan trọng hơn, người bệnh cần được giải thích rõ ràng về các khả năng có thể xảy ra và được thăm khám kỹ lưỡng trước mổ. Việc hiểu đúng sẽ giúp giảm bớt lo lắng, tạo sự tin tưởng và góp phần vào kết quả điều trị thành công. Trong tay người phẫu thuật có kinh nghiệm, gân nhỏ không còn là điều đáng ngại.
Quý vị và các bạn quan tâm có thể tham gia các nền tảng để cập nhật và trao đổi thêm những thông tin – tình trạng sức khỏe cùng cộng đồng và bác sĩ chuyên khoa tại.
- Youtube: Youtube.com/@KhoecungBSVu
- Facebook Page: FB.com/groups/395429545431166
- Tiktok: dr.tran.anh.vu
- Zalo/Phone: 0905.635.235
