Sau chơi cầu lông, tennis hoặc pickleball
Các động tác vung tay, đập cầu, giao bóng, đổi hướng và dừng đột ngột có thể gây đau vai hoặc đau cổ chân.
Đau vai, đau cổ chân
Đừng chủ quan nếu đau kéo dài, sưng nhiều, mất vững hoặc không thể vận động như trước
Đau vai và đau cổ chân có thể xuất hiện sau chơi thể thao, té ngã, va chạm, tập luyện quá tải hoặc vận động sai kỹ thuật. Một số trường hợp chỉ là căng cơ, bong gân nhẹ hoặc quá tải mô mềm.
Tuy nhiên, đau kéo dài hoặc đau kèm yếu, sưng, bầm, mất vững hoặc hạn chế vận động cần được đánh giá kỹ hơn để tránh bỏ sót tổn thương gân, dây chằng, sụn khớp hoặc xương.
Đau vai và đau cổ chân thường gặp khi nào?
Đau vai và đau cổ chân là hai nhóm triệu chứng thường gặp trong thể thao và sinh hoạt hằng ngày. Vị trí đau, cơ chế chấn thương và khả năng vận động sau đau giúp định hướng mức độ cần đánh giá.
Sau chơi bóng đá
Va chạm, xoay người, đổi hướng, tranh chấp bóng hoặc lật cổ chân có thể gây đau và sưng cổ chân.
Sau chạy bộ
Tăng quãng chạy, chạy dốc, chạy trên mặt đường nghiêng hoặc đổi giày có thể làm cổ chân và gân quanh cổ chân quá tải.
Sau tập gym
Đẩy vai, kéo xô, nâng tạ qua đầu, squat, nhảy hộp hoặc bài chân nặng có thể gây đau vai hoặc đau cổ chân nếu tăng tải quá nhanh.
Sau té chống tay
Té chống tay có thể gây đau vai, đau cổ tay, căng gân cơ hoặc tổn thương quanh khớp vai.
Sau lật cổ chân
Lật cổ chân là tình huống thường gặp khi tiếp đất sai, bước hụt, chạy nhảy hoặc chơi thể thao đổi hướng.
Sau va chạm trực tiếp
Va đập vào vai hoặc cổ chân có thể gây bầm dập mô mềm, sưng đau hoặc tổn thương xương khớp.
Sau quay lại thể thao quá sớm
Nếu sức cơ, thăng bằng và kiểm soát vận động chưa hồi phục, đau có thể tái phát khi người bệnh tập lại.
Đau vai sau chơi thể thao có thể do đâu?
Khớp vai có biên độ vận động lớn, nên dễ bị quá tải trong các môn cần vung tay, ném, đánh bóng, đập cầu hoặc nâng tạ.
Quá tải gân chóp xoay
Thường gặp khi vung tay, đập cầu, giao bóng, nâng tạ qua đầu hoặc lặp lại động tác vai nhiều lần.
Viêm hoặc kích thích gân quanh vai
Gây đau khi giơ tay, xoay vai, với tay ra sau hoặc nằm nghiêng bên đau.
Kẹt dưới mỏm cùng vai
Người bệnh có thể đau khi nâng tay qua vai, đưa tay lên cao hoặc làm việc trên đầu.
Mất kiểm soát xương bả vai
Khi cơ quanh vai và xương bả vai phối hợp kém, khớp vai dễ bị quá tải khi chơi thể thao.
Trật khớp vai hoặc mất vững vai
Có thể xảy ra sau té ngã, va chạm hoặc động tác giơ tay xoay ngoài mạnh, gây cảm giác vai trượt hoặc sợ trật lại.
Tổn thương khớp cùng đòn
Thường đau vùng trên vai sau té đập vai hoặc va chạm trực tiếp.
Căng cơ hoặc đau mô mềm quanh vai
Có thể gặp sau tập luyện quá tải, khởi động không đủ hoặc tăng cường độ quá nhanh.
Đau cổ chân sau chơi thể thao có thể do đâu?
Cổ chân phải chịu tải lớn trong chạy, nhảy, tiếp đất và đổi hướng. Đau cổ chân sau thể thao có thể là bong gân nhẹ, nhưng cũng có thể liên quan đến dây chằng, gân quanh cổ chân, sụn khớp hoặc xương.
Bong gân cổ chân
Thường xảy ra sau lật cổ chân, đặc biệt khi bàn chân bị lật vào trong. Người bệnh có thể đau, sưng, bầm và khó đi lại.
Mất vững cổ chân sau bong gân
Nếu bong gân không phục hồi tốt, người bệnh có thể thường xuyên bị lật lại hoặc cảm giác cổ chân không chắc.
Tổn thương dây chằng cổ chân
Dây chằng có thể bị giãn, rách một phần hoặc rách nặng tùy cơ chế lật cổ chân và mức độ sưng đau.
Viêm gân hoặc quá tải gân quanh cổ chân
Đau có thể xuất hiện ở phía sau, phía trong hoặc phía ngoài cổ chân, thường tăng khi chạy, nhảy hoặc đi nhiều.
Tổn thương sụn khớp cổ chân
Có thể gây đau sâu trong khớp, sưng tái phát, lục cục hoặc cảm giác kẹt sau chấn thương.
Gãy xương hoặc nứt xương quanh cổ chân
Cần nghĩ đến nếu đau nhiều, sưng bầm rõ, không chịu lực được hoặc đau sau va chạm mạnh.
Đau do tăng tải tập luyện
Tăng quãng chạy, tăng cường độ, đổi mặt sân hoặc đổi giày có thể làm cổ chân quá tải.
Dấu hiệu cần chú ý khi đau vai hoặc đau cổ chân
- Đau kéo dài nhiều ngày không cải thiện.
- Đau tăng dần khi tiếp tục tập luyện.
- Sưng nhiều, bầm tím hoặc biến dạng vùng đau.
- Không thể chịu lực lên cổ chân sau chấn thương.
- Cổ chân thường xuyên bị lật lại hoặc cảm giác không chắc.
- Đau vai khi giơ tay cao, với tay ra sau hoặc nằm nghiêng.
- Vai có cảm giác trượt, lỏng hoặc từng trật.
- Yếu rõ khi nâng tay hoặc xoay vai.
- Đau sau té ngã, va chạm mạnh hoặc nghe tiếng “rắc”.
- Đau làm người bệnh không thể quay lại môn thể thao cũ.
Khi nào cần dừng vận động ngay?
- Đau tăng rõ khi tiếp tục chơi.
- Không thể chạy, nhảy, đổi hướng hoặc nâng tay như bình thường.
- Cổ chân sưng nhanh, bầm nhiều hoặc không chịu lực được.
- Vai đau nhiều sau té ngã hoặc va chạm.
- Có cảm giác khớp vai hoặc cổ chân bị trượt, lỏng hoặc mất vững.
- Có biến dạng khớp hoặc nghi ngờ trật khớp.
- Đau kèm tê, yếu hoặc mất cảm giác.
- Người bệnh phải đi khập khiễng hoặc không thể dùng tay bên đau.
Không tự nắn chỉnh khớp, không xoa bóp mạnh ngay sau chấn thương và không cố chơi tiếp nếu đau nhiều, sưng rõ hoặc mất vững.
Khi nào cần đi khám khi đau vai hoặc đau cổ chân?
- Đau không giảm sau vài ngày nghỉ ngơi và điều chỉnh vận động.
- Đau tái phát mỗi khi chơi thể thao.
- Vai đau khi giơ tay, xoay vai hoặc với tay ra sau.
- Vai yếu rõ hoặc không nâng tay lên được.
- Vai từng bị trật hoặc có cảm giác sắp trật lại.
- Cổ chân sưng nhiều, bầm tím hoặc đau khi chịu lực.
- Không thể đi lại bình thường sau lật cổ chân.
- Cổ chân lỏng, thường xuyên bị lật lại.
- Đau kèm kẹt khớp, lục cục hoặc sưng tái phát.
- Người bệnh cần quay lại thể thao nhưng chưa biết mức độ tổn thương.
Bác sĩ cần đánh giá gì khi đau vai hoặc đau cổ chân?
Cơ chế chấn thương
Té ngã, va chạm, lật cổ chân, vung tay mạnh hay tăng tải tập luyện giúp định hướng tổn thương.
Vị trí đau
Đau trước vai, ngoài vai, trên vai, trong cổ chân, ngoài cổ chân hoặc sau cổ chân gợi ý các cấu trúc khác nhau.
Mức độ sưng và bầm
Sưng bầm rõ sau chấn thương cần được đánh giá để loại trừ tổn thương nặng hơn.
Khả năng chịu lực hoặc sử dụng tay
Không đi lại được hoặc không nâng tay được là dấu hiệu cần thăm khám kỹ.
Tầm vận động khớp
Bác sĩ kiểm tra khả năng giơ tay, xoay vai, gập duỗi cổ chân và xoay cổ chân.
Độ vững khớp
Cần đánh giá nếu người bệnh có cảm giác vai trượt, cổ chân lỏng hoặc thường xuyên bị lật lại.
Sức cơ
Yếu cơ quanh vai hoặc cổ chân có thể liên quan đến tổn thương gân, đau ức chế cơ hoặc phục hồi chưa đủ.
Dáng đi và kiểm soát vận động
Với cổ chân, bác sĩ cần đánh giá dáng đi, khả năng thăng bằng và kiểm soát khi chịu lực.
Hình ảnh học khi cần
X quang giúp loại trừ gãy xương hoặc trật khớp. Siêu âm hoặc MRI có thể được cân nhắc khi nghi ngờ gân, dây chằng, sụn khớp hoặc mô mềm.
Nhu cầu quay lại thể thao
Người chơi phong trào, vận động viên, người tập gym hoặc người chỉ sinh hoạt nhẹ có mục tiêu phục hồi khác nhau.
Hướng xử trí ban đầu an toàn khi đau vai hoặc đau cổ chân
Dừng hoạt động gây đau
Không cố chơi tiếp nếu đau tăng, khớp sưng hoặc cảm giác mất vững.
Nghỉ tương đối
Giảm các hoạt động gây đau trong giai đoạn đầu, nhưng không tự bất động quá lâu nếu chưa có chỉ định.
Chườm lạnh ngắn hạn
Có thể giúp giảm đau và sưng trong giai đoạn đầu, tránh chườm trực tiếp quá lâu lên da.
Kê cao chân nếu cổ chân sưng
Có thể hỗ trợ giảm sưng ở cổ chân sau lật hoặc va chạm.
Dùng dụng cụ hỗ trợ khi cần
Băng hỗ trợ, nạng hoặc đai hỗ trợ có thể dùng tạm thời, nhưng không thay thế chẩn đoán.
Đi khám nếu có dấu hiệu cảnh báo
Đau nhiều, sưng bầm rõ, mất vững, yếu rõ hoặc không chịu lực được cần được đánh giá sớm.
Hướng điều trị đau vai, đau cổ chân phụ thuộc vào nguyên nhân
Nếu do quá tải gân cơ
Thường cần giảm tải, điều chỉnh bài tập, phục hồi sức mạnh và tăng tải trở lại theo từng giai đoạn.
Nếu do bong gân cổ chân
Điều trị phụ thuộc vào mức độ tổn thương dây chằng, sưng đau, khả năng chịu lực và nguy cơ mất vững tái diễn.
Nếu do mất vững cổ chân
Cần phục hồi thăng bằng, cảm giác bản thể, sức mạnh cơ quanh cổ chân và đánh giá nguy cơ lật lại.
Nếu do trật vai hoặc mất vững vai
Cần đánh giá số lần trật, tổn thương đi kèm, nhu cầu thể thao và nguy cơ trật tái phát.
Nếu do tổn thương gân quanh vai
Cần đánh giá mức độ đau, yếu cơ, hạn chế vận động và hình ảnh học khi cần.
Nếu nghi ngờ gãy xương
Cần chụp X quang hoặc hình ảnh học phù hợp và xử trí theo vị trí, mức độ tổn thương.
Nếu chưa rõ nguyên nhân
Không nên tự dùng thuốc hoặc tập mạnh kéo dài. Cần thăm khám để xác định nguồn đau.
Phục hồi và quay lại thể thao sau đau vai, đau cổ chân
Quay lại thể thao không nên chỉ dựa vào việc hết đau. Người bệnh cần phục hồi tầm vận động, sức mạnh, thăng bằng, cảm giác bản thể và kỹ thuật vận động phù hợp với từng môn.
Kiểm soát đau và sưng
Khớp cần bớt đau, bớt sưng trước khi tăng dần bài tập.
Phục hồi tầm vận động
Vai cần giơ, xoay và với tay tốt. Cổ chân cần gập duỗi, xoay và chịu lực tốt.
Tăng sức mạnh cơ quanh khớp
Cơ quanh vai hoặc cổ chân cần đủ sức để kiểm soát khớp khi vận động.
Tập thăng bằng và cảm giác bản thể
Đặc biệt quan trọng với cổ chân sau bong gân và người cần quay lại chạy nhảy.
Tập kỹ thuật thể thao
Với vai là kỹ thuật vung tay, ném, đập cầu, nâng tạ. Với cổ chân là chạy, nhảy, tiếp đất, đổi hướng.
Tăng tải theo từng giai đoạn
Không nên quay lại cường độ cũ quá nhanh sau khi hết đau tạm thời.
Đánh giá phản ứng sau tập
Nếu đau hoặc sưng tăng sau tập, cần giảm tải và điều chỉnh chương trình.
Đánh giá trước khi thi đấu hoặc tập nặng
Cần kiểm tra sức mạnh, độ vững, kiểm soát vận động và khả năng chịu tải.
Những sai lầm thường gặp khi đau vai hoặc đau cổ chân
- Cố chơi tiếp dù đau tăng rõ.
- Tự nắn chỉnh khi nghi ngờ trật khớp.
- Xoa bóp mạnh ngay sau chấn thương.
- Nghĩ bong gân cổ chân là chấn thương nhẹ nên không phục hồi.
- Quay lại thể thao khi cổ chân còn lỏng hoặc dễ lật lại.
- Tập vai nặng khi còn đau khi giơ tay hoặc xoay vai.
- Chỉ nghỉ ngơi mà không phục hồi sức mạnh và kiểm soát vận động.
- Dùng băng, đai hoặc nẹp lâu dài mà không tìm nguyên nhân.
- Bỏ qua đau tái phát sau mỗi lần tập.
- Không đi khám khi không chịu lực được hoặc yếu rõ.
Bạn bị đau vai hoặc đau cổ chân sau chơi thể thao, té ngã hoặc va chạm?
Nếu bạn đau vai khi giơ tay, đau cổ chân sau lật, sưng bầm, không chịu lực được, khớp có cảm giác lỏng hoặc đau tái phát mỗi khi chơi thể thao, việc thăm khám sẽ giúp xác định nguyên nhân và xây dựng hướng phục hồi phù hợp.