Xoay người khi bàn chân cố định
Thường gặp trong bóng đá, cầu lông, tennis, pickleball hoặc bóng rổ. Cơ chế này có thể gây tổn thương dây chằng chéo trước, sụn chêm hoặc tổn thương phối hợp.
Chấn thương gối khi chơi thể thao
Đừng cố chơi tiếp nếu gối đau, sưng, lỏng hoặc kẹt sau va chạm, xoay người hay tiếp đất sai
Chấn thương gối trong thể thao có thể xảy ra khi đá bóng, chạy bộ, cầu lông, tennis, pickleball, bóng rổ, bóng chuyền, võ thuật hoặc tập gym. Cơn đau có thể xuất hiện ngay sau một động tác xoay gối, tiếp đất, đổi hướng, va chạm hoặc té ngã.
Không phải mọi chấn thương gối đều là đứt dây chằng chéo trước. Tùy cơ chế chấn thương và triệu chứng đi kèm, nguyên nhân có thể là tổn thương ACL, PCL, MCL, LCL, sụn chêm, sụn khớp, trật xương bánh chè, viêm gân bánh chè hoặc chấn thương phối hợp nhiều cấu trúc.
Chấn thương gối khi chơi thể thao là gì?
Chấn thương gối khi chơi thể thao là tình trạng khớp gối bị đau, sưng, mất vững hoặc giảm vận động sau một hoạt động thể thao. Tổn thương có thể xảy ra ở dây chằng, sụn chêm, sụn khớp, xương bánh chè, gân quanh gối hoặc nhiều cấu trúc cùng lúc.
- Chấn thương gối có thể nhẹ hoặc nặng.
- Không phải mọi đau gối sau thể thao đều là đứt dây chằng.
- Cơ chế chấn thương giúp định hướng cấu trúc bị tổn thương.
- Sưng nhanh, gối lỏng, kẹt khớp hoặc không chịu lực được là các dấu hiệu cần chú ý.
- Không nên cố chơi tiếp nếu gối đau nhiều hoặc mất vững sau chấn thương.
Những tình huống thường gây chấn thương gối khi chơi thể thao
Đổi hướng đột ngột
Khi người chơi giảm tốc và đổi hướng nhanh, khớp gối chịu lực xoay và lực cắt lớn.
Tiếp đất sai tư thế
Gối đổ vào trong, tiếp đất lệch trục hoặc tiếp đất cứng có thể làm tăng nguy cơ chấn thương dây chằng, bánh chè và gân quanh gối.
Va chạm trực tiếp
Va chạm từ phía ngoài, phía trong hoặc phía trước gối có thể làm tổn thương dây chằng bên, PCL, sụn chêm hoặc nhiều cấu trúc cùng lúc.
Té ngã khi đang chạy hoặc nhảy
Té ngã có thể gây đau gối, sưng, bầm, trật bánh chè hoặc tổn thương mô mềm quanh khớp.
Dừng đột ngột khi đang chạy
Giảm tốc nhanh làm khớp gối và cơ đùi phải kiểm soát lực lớn, dễ gây đau hoặc tổn thương nếu cơ chưa đủ khả năng chịu tải.
Tập chân quá tải
Squat, lunge, nhảy hộp, chạy tốc độ hoặc tập nặng quá nhanh có thể gây đau gân bánh chè, đau mặt trước gối hoặc quá tải sụn khớp.
Quay lại thể thao quá sớm sau chấn thương
Nếu sức cơ, thăng bằng và kiểm soát gối chưa hồi phục, nguy cơ tái chấn thương có thể tăng.
Các dấu hiệu cần chú ý sau chấn thương gối
- Nghe tiếng “rắc”, “bụp” hoặc cảm giác gối bị trượt lúc chấn thương.
- Gối sưng nhanh sau chấn thương.
- Không thể tiếp tục chơi thể thao.
- Đau nhiều khi đứng hoặc đi lại.
- Không thể chịu lực lên chân đau.
- Cảm giác gối lỏng, hụt chân hoặc không chắc.
- Gối bị kẹt, vướng hoặc không duỗi thẳng được.
- Đau rõ ở khe khớp trong hoặc khe khớp ngoài.
- Bánh chè có cảm giác lệch hoặc từng trật ra ngoài.
- Đau kéo dài sau vài ngày dù đã nghỉ ngơi.
Các tổn thương thường gặp khi chấn thương gối thể thao
Đứt dây chằng chéo trước ACL
Thường liên quan đến xoay gối, đổi hướng, tiếp đất sai hoặc giảm tốc đột ngột. Người bệnh có thể nghe tiếng “bụp”, gối sưng nhanh và cảm giác gối lỏng khi xoay người.
Xem chi tiếtTổn thương dây chằng chéo sau PCL
Có thể xảy ra khi lực tác động mạnh vào mặt trước cẳng chân khi gối gập, hoặc trong va chạm thể thao mạnh.
Xem chi tiếtTổn thương dây chằng bên trong MCL
Thường xảy ra khi có lực tác động từ phía ngoài gối, làm mặt trong gối bị kéo căng.
Xem chi tiếtTổn thương dây chằng bên ngoài LCL
Ít gặp hơn MCL nhưng cần đánh giá kỹ vì có thể liên quan đến góc sau ngoài khớp gối.
Xem chi tiếtTổn thương sụn chêm
Có thể gây đau khe khớp, kẹt khớp, vướng trong khớp, đau khi xoay gối hoặc ngồi xổm.
Xem chi tiếtTổn thương sụn khớp
Có thể gây đau sâu trong khớp, sưng sau vận động, lục cục đau hoặc giảm khả năng chịu lực.
Trật xương bánh chè
Thường gây đau mặt trước gối, cảm giác bánh chè lệch ra ngoài, sưng gối và sợ trật lại.
Xem chi tiếtViêm gân bánh chè hoặc đau gân quanh gối
Thường gặp ở môn chạy nhảy, bật cao, tiếp đất, tập chân hoặc tăng tải tập quá nhanh.
Xem chi tiếtChấn thương phối hợp nhiều cấu trúc
Một số chấn thương mạnh có thể gây tổn thương đồng thời dây chằng, sụn chêm, sụn khớp hoặc góc sau ngoài, cần đánh giá chuyên sâu.
Khi nào cần dừng chơi ngay sau chấn thương gối?
Người chơi thể thao không nên cố tiếp tục thi đấu hoặc tập luyện nếu gối có dấu hiệu tổn thương rõ. Việc cố chơi tiếp có thể làm tổn thương nặng hơn hoặc làm tăng nguy cơ té ngã, chấn thương phối hợp.
- Đau gối nhiều ngay sau va chạm hoặc xoay gối.
- Nghe tiếng “rắc”, “bụp” hoặc cảm giác gối trượt ra.
- Gối sưng nhanh.
- Không thể chạy, nhảy hoặc đổi hướng như bình thường.
- Cảm giác gối lỏng, hụt chân hoặc không vững.
- Gối bị kẹt, không duỗi thẳng được.
- Không thể chịu lực lên chân đau.
- Bánh chè bị lệch hoặc nghi ngờ trật bánh chè.
- Đau tăng rõ khi cố tiếp tục chơi.
Không tự nắn chỉnh gối, không xoa bóp mạnh và không cố “chạy cho nóng lên” nếu nghi ngờ chấn thương bên trong khớp.
Khi nào cần đi khám sớm sau chấn thương gối thể thao?
- Gối sưng trong vài giờ sau chấn thương.
- Đau nhiều hoặc không thể đi lại bình thường.
- Không thể chịu lực lên chân đau.
- Gối lỏng, hụt chân hoặc mất vững khi xoay người.
- Gối kẹt, khóa hoặc không duỗi thẳng được.
- Đau khe khớp kèm cảm giác vướng khi xoay gối.
- Có cảm giác bánh chè trật hoặc lệch.
- Đau kéo dài nhiều ngày dù đã nghỉ ngơi.
- Chấn thương xảy ra khi thi đấu, va chạm mạnh hoặc té ngã.
- Người bệnh cần quay lại thể thao nhưng chưa biết mức độ tổn thương.
Bác sĩ cần đánh giá gì sau chấn thương gối khi chơi thể thao?
Cơ chế chấn thương
Xoay gối, tiếp đất, va chạm, giảm tốc hay té ngã giúp định hướng cấu trúc có thể bị tổn thương.
Thời điểm sưng gối
Sưng nhanh sau chấn thương có thể gợi ý tổn thương bên trong khớp.
Khả năng chịu lực
Không thể đứng hoặc đi lại bình thường là dấu hiệu cần đánh giá kỹ.
Vị trí đau
Đau mặt trước, khe khớp trong, khe khớp ngoài, mặt sau hoặc quanh bánh chè gợi ý các nguyên nhân khác nhau.
Cảm giác mất vững
Gối lỏng, hụt chân hoặc trượt gối có thể liên quan đến dây chằng hoặc mất kiểm soát bánh chè.
Cảm giác kẹt khớp
Kẹt, vướng hoặc không duỗi thẳng được có thể liên quan đến sụn chêm, mảnh rời hoặc tổn thương trong khớp.
Khám dây chằng
Bác sĩ đánh giá ACL, PCL, MCL, LCL và các cấu trúc liên quan để xác định độ vững khớp.
Khám sụn chêm và sụn khớp
Giúp đánh giá đau khe khớp, kẹt khớp, đau khi xoay và các dấu hiệu tổn thương bên trong khớp.
Đánh giá xương bánh chè
Cần thiết nếu có đau mặt trước gối, nghi ngờ trật bánh chè hoặc mất vững bánh chè.
Hình ảnh học khi cần
X quang giúp loại trừ gãy xương hoặc trật khớp. MRI có thể được cân nhắc khi nghi ngờ dây chằng, sụn chêm, sụn khớp hoặc tổn thương phối hợp.
Hướng điều trị chấn thương gối phụ thuộc vào loại tổn thương
Nếu tổn thương dây chằng
Điều trị phụ thuộc vào dây chằng nào bị tổn thương, mức độ mất vững, nhu cầu vận động và tổn thương phối hợp.
Xem chi tiếtNếu đứt dây chằng chéo trước ACL
Cần đánh giá mất vững, tuổi, mức vận động, nhu cầu quay lại thể thao và tổn thương sụn chêm đi kèm.
Xem chi tiếtNếu tổn thương sụn chêm
Một số trường hợp có thể điều trị bảo tồn, nhưng nếu kẹt khớp, rách phức tạp hoặc tổn thương phối hợp cần được đánh giá kỹ.
Xem chi tiếtNếu trật xương bánh chè
Cần đánh giá nguy cơ tái trật, tổn thương sụn khớp, mảnh rời trong khớp và phục hồi kiểm soát trục gối.
Xem chi tiếtNếu đau gân hoặc quá tải
Thường cần giảm tải, phục hồi sức mạnh cơ, kiểm soát động tác và tăng tải trở lại theo giai đoạn.
Xem chi tiếtNếu chỉ đau phần mềm nhẹ
Có thể cải thiện với nghỉ ngơi, kiểm soát đau và phục hồi nhẹ, nhưng cần theo dõi nếu đau kéo dài hoặc sưng tăng.
Nếu có tổn thương phối hợp
Kế hoạch điều trị cần cá nhân hóa vì nhiều cấu trúc bị tổn thương cùng lúc sẽ ảnh hưởng đến độ vững và phục hồi.
Nếu chưa rõ tổn thương
Không nên tự quay lại thể thao khi chưa đánh giá. Cần xác định nguyên nhân trước khi tăng vận động.
Phục hồi và quay lại thể thao sau chấn thương gối
Quay lại thể thao không nên chỉ dựa vào việc hết đau. Người bệnh cần phục hồi tầm vận động, sức mạnh cơ, thăng bằng, cảm giác bản thể, khả năng chạy, nhảy, giảm tốc, đổi hướng và kiểm soát trục gối.
Kiểm soát đau và sưng
Giúp khớp ổn định hơn trước khi tăng vận động.
Phục hồi tầm vận động
Gối cần gập duỗi tốt, không cứng và không đau rõ khi vận động cơ bản.
Tăng sức mạnh cơ đùi
Cơ đùi giúp kiểm soát gối khi chạy, nhảy, tiếp đất và đổi hướng.
Tăng sức mạnh cơ mông và vùng hông
Cơ vùng hông giúp kiểm soát trục gối, hạn chế gối đổ vào trong.
Tập thăng bằng và cảm giác bản thể
Giúp người bệnh kiểm soát khớp tốt hơn khi xoay người, tranh chấp hoặc đổi hướng.
Tập kỹ thuật tiếp đất và giảm tốc
Đây là phần quan trọng để giảm nguy cơ tái chấn thương khi quay lại thể thao.
Tăng tải theo từng giai đoạn
Cần tăng dần từ đi bộ, chạy nhẹ, chạy tốc độ, đổi hướng, bài chuyên môn rồi mới quay lại thi đấu.
Đánh giá trước khi quay lại thi đấu
Không nên quay lại chỉ vì hết đau. Cần đánh giá sức mạnh, độ vững, kiểm soát gối và phản ứng sau tập.
Những sai lầm thường gặp sau chấn thương gối thể thao
- Cố chơi tiếp sau khi nghe tiếng “rắc” hoặc gối sưng.
- Nghĩ hết đau là đã khỏi hoàn toàn.
- Tự xoa bóp mạnh hoặc nắn chỉnh gối sau chấn thương.
- Tự mua nẹp gối và quay lại chơi ngay.
- Bỏ qua cảm giác gối lỏng, hụt chân hoặc kẹt khớp.
- Chỉ chụp MRI mà không khám lâm sàng đầy đủ.
- Quay lại thể thao khi cơ đùi, cơ mông và thăng bằng chưa hồi phục.
- Tập chạy, nhảy, đổi hướng quá sớm.
- Không phục hồi cảm giác bản thể và kỹ thuật tiếp đất.
- Trì hoãn đi khám khi gối sưng nhanh hoặc không chịu lực được.
Bạn bị đau, sưng hoặc gối lỏng sau khi chơi thể thao?
Nếu bạn bị đau gối sau xoay người, tiếp đất, va chạm, té ngã, nghe tiếng “rắc”, gối sưng, kẹt khớp hoặc cảm giác gối lỏng, việc thăm khám sẽ giúp xác định tổn thương và xây dựng hướng điều trị phù hợp.