Chịu lực lớn khi chạy nhảy
Khi chạy, nhảy hoặc tiếp đất, khớp gối phải hấp thụ lực lớn từ mặt đất và trọng lượng cơ thể.
Đau gối khi chơi thể thao
Nhận diện đau gối, sưng gối, gối lỏng, kẹt khớp và các tổn thương thường gặp khi vận động
Khớp gối là một trong những vùng dễ bị chấn thương khi chơi thể thao. Các động tác chạy, nhảy, tiếp đất, xoay người, đổi hướng, dừng đột ngột hoặc va chạm có thể làm gối bị đau, sưng, mất vững hoặc hạn chế vận động.
Chấn thương gối không chỉ có đứt dây chằng chéo trước. Tùy tình huống chấn thương, người bệnh có thể gặp tổn thương dây chằng, sụn chêm, sụn khớp, xương bánh chè, gân quanh gối hoặc chấn thương phối hợp nhiều cấu trúc.
Vì sao khớp gối dễ chấn thương khi chơi thể thao?
Khớp gối vừa phải chịu trọng lượng cơ thể, vừa phải kiểm soát các chuyển động gập duỗi, xoay, đổi hướng và tiếp đất. Trong thể thao, gối thường chịu lực lớn trong thời gian ngắn, đặc biệt ở các môn có chạy, nhảy, xoay người và va chạm.
Dễ chịu lực xoắn khi đổi hướng
Các pha xoay người, đổi hướng nhanh hoặc dừng đột ngột có thể tạo lực xoắn lên dây chằng và sụn chêm.
Bị ảnh hưởng bởi trục chi dưới
Gối đổ vào trong, bàn chân tiếp đất lệch hoặc hông kiểm soát kém có thể làm tăng tải bất lợi lên khớp gối.
Phụ thuộc nhiều vào sức cơ
Cơ đùi, cơ mông, cơ bắp chân và cơ vùng hông giúp kiểm soát khớp gối khi vận động.
Dễ bị tổn thương khi mệt
Khi cơ mệt, khả năng kiểm soát tiếp đất, giảm tốc và đổi hướng giảm, làm nguy cơ chấn thương tăng.
Tổn thương có thể phối hợp nhiều cấu trúc
Một pha chấn thương mạnh có thể gây tổn thương đồng thời dây chằng, sụn chêm, sụn khớp và xương dưới sụn.
Đau gối có thể không đến từ một nguyên nhân duy nhất
Cùng là đau gối nhưng nguyên nhân có thể khác nhau giữa người chạy bộ, đá bóng, chơi cầu lông, tennis, pickleball hoặc tập gym.
Các tình huống thường gây chấn thương gối khi vận động
Xoay gối khi bàn chân cố định
Thường gặp trong bóng đá, cầu lông, tennis, pickleball và bóng rổ. Có thể liên quan đến ACL, sụn chêm hoặc tổn thương phối hợp.
Đổi hướng đột ngột
Khi người chơi giảm tốc rồi đổi hướng nhanh, gối chịu lực xoay và lực cắt lớn.
Tiếp đất sai tư thế
Gối đổ vào trong, tiếp đất lệch trục hoặc thân người mất kiểm soát có thể làm tăng nguy cơ tổn thương dây chằng và đau mặt trước gối.
Va chạm trực tiếp
Va chạm vào mặt trong, mặt ngoài hoặc mặt trước gối có thể gây tổn thương dây chằng bên, PCL, xương bánh chè hoặc tổn thương phối hợp.
Ngồi xổm, gập gối sâu hoặc lunge sâu
Các tư thế gối gập sâu có thể làm tăng tải lên sụn chêm, sụn khớp, bánh chè và gân quanh gối.
Chạy xuống dốc hoặc xuống cầu thang
Gối phải kiểm soát lực hãm nhiều hơn, dễ làm đau mặt trước gối, bánh chè đùi hoặc gân quanh gối.
Tập chân quá tải
Squat, leg press, lunges, nhảy hộp hoặc chạy máy quá mức có thể gây đau gối do quá tải.
Quay lại thể thao quá sớm
Nếu sức cơ, thăng bằng và cảm giác bản thể chưa hồi phục, người bệnh dễ đau tái phát hoặc tái chấn thương.
Triệu chứng thường gặp khi chấn thương gối thể thao
Đau gối khi đi lại
Đau khi đi bộ, đứng lâu, lên xuống cầu thang hoặc ngồi đứng khó khăn có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau.
Xem chi tiếtĐau gối khi lên xuống cầu thang
Thường gợi ý vấn đề ở mặt trước gối, khớp bánh chè đùi, gân quanh gối hoặc thoái hóa khớp.
Xem chi tiếtSưng gối sau chấn thương
Sưng nhanh trong vài giờ đầu sau chấn thương là dấu hiệu cần chú ý vì có thể liên quan đến tổn thương bên trong khớp.
Xem chi tiếtGối lỏng, hụt chân
Cảm giác gối trượt, không chắc hoặc hụt chân khi xoay người có thể liên quan đến dây chằng.
Xem chi tiếtKẹt khớp, vướng trong gối
Có thể liên quan đến sụn chêm, mảnh rời trong khớp hoặc tổn thương sụn khớp.
Xem chi tiếtĐau mặt trước gối
Đau quanh xương bánh chè, tăng khi chạy, nhảy, lên xuống cầu thang, squat hoặc ngồi lâu.
Xem chi tiếtĐau gân quanh gối
Thường gặp ở người chạy nhảy, tập chân, bật nhảy hoặc tăng tải tập luyện quá nhanh.
Xem chi tiếtCứng gối, hạn chế vận động
Khó gập, khó duỗi hoặc không duỗi thẳng được gối có thể gặp sau chấn thương, phẫu thuật hoặc sưng khớp.
Xem chi tiếtCác nhóm chấn thương gối thường gặp
Đứt dây chằng chéo trước ACL
Thường liên quan đến xoay gối, đổi hướng, tiếp đất sai hoặc giảm tốc đột ngột. Dấu hiệu gợi ý là nghe tiếng “bụp”, gối sưng nhanh và cảm giác gối lỏng.
Xem chi tiếtTổn thương dây chằng khớp gối
Bao gồm ACL, PCL, MCL, LCL và các tổn thương phối hợp ảnh hưởng đến độ vững khớp gối.
Xem chi tiếtTổn thương sụn chêm
Có thể gây đau khe khớp, kẹt khớp, vướng trong khớp, đau khi xoay gối hoặc ngồi xổm.
Xem chi tiếtTổn thương sụn khớp
Có thể gây đau sâu trong gối, sưng tái phát sau vận động, lục cục đau hoặc giảm khả năng chịu lực.
Đau mặt trước gối và bánh chè đùi
Thường gặp khi chạy, nhảy, xuống cầu thang, squat, lunge hoặc tập chân nhiều.
Xem chi tiếtTrật xương bánh chè
Có thể gây đau mặt trước gối, cảm giác bánh chè lệch ra ngoài, sưng gối và sợ trật lại.
Xem chi tiếtViêm gân bánh chè hoặc đau gân quanh gối
Thường gặp ở các môn chạy, nhảy, bật cao, tiếp đất hoặc tập chân nặng.
Xem chi tiếtChấn thương phối hợp nhiều cấu trúc
Một số chấn thương mạnh có thể làm tổn thương đồng thời dây chằng, sụn chêm, sụn khớp và góc sau ngoài.
Khi nào cần dừng chơi ngay?
- Nghe tiếng “bụp”, “rắc” hoặc cảm giác gối trượt.
- Gối sưng nhanh sau chấn thương.
- Không thể tiếp tục chạy, nhảy hoặc đổi hướng.
- Không thể chịu lực lên chân đau.
- Gối lỏng, hụt chân hoặc không chắc.
- Gối kẹt, khóa hoặc không duỗi thẳng được.
- Đau nhiều sau va chạm, tiếp đất hoặc xoay gối.
- Bánh chè lệch hoặc nghi ngờ trật xương bánh chè.
- Đau tăng rõ khi cố chơi tiếp.
- Người bệnh phải đi khập khiễng sau chấn thương.
Không tự nắn chỉnh, không xoa bóp mạnh và không cố chơi tiếp nếu gối sưng, lỏng, kẹt hoặc không chịu lực được.
Khi nào cần đi khám sớm sau chấn thương gối?
- Gối sưng trong vài giờ sau chấn thương.
- Có cảm giác gối lỏng, hụt chân hoặc trượt gối.
- Không thể tiếp tục chơi thể thao sau chấn thương.
- Không thể chịu lực hoặc đi lại bình thường.
- Gối kẹt, khóa hoặc không duỗi thẳng được.
- Đau khe khớp kèm cảm giác vướng trong gối.
- Nghi ngờ trật xương bánh chè.
- Đau kéo dài nhiều ngày dù đã nghỉ ngơi.
- Đau tái phát mỗi lần chạy, nhảy, xoay người hoặc tập luyện.
- Người bệnh muốn quay lại thể thao nhưng chưa biết mức độ tổn thương.
Bác sĩ cần đánh giá gì khi chấn thương gối thể thao?
Cơ chế chấn thương
Xoay gối, tiếp đất, va chạm, giảm tốc hay đổi hướng giúp định hướng cấu trúc tổn thương.
Thời điểm sưng gối
Sưng nhanh sau chấn thương có thể gợi ý tổn thương bên trong khớp.
Vị trí đau
Đau mặt trước, mặt trong, mặt ngoài, khe khớp hoặc sau gối gợi ý các nguyên nhân khác nhau.
Khả năng chịu lực
Không thể đứng hoặc đi lại bình thường là dấu hiệu cần đánh giá kỹ.
Cảm giác mất vững
Gối lỏng, hụt chân hoặc trượt gối có thể liên quan đến dây chằng hoặc bánh chè.
Cảm giác kẹt khớp
Kẹt, vướng hoặc không duỗi thẳng được có thể liên quan đến sụn chêm, mảnh rời hoặc tổn thương trong khớp.
Khám dây chằng
Bác sĩ đánh giá ACL, PCL, MCL, LCL và các cấu trúc giữ vững khớp gối.
Khám sụn chêm và sụn khớp
Cần thiết nếu có đau khe khớp, kẹt, vướng, lục cục đau hoặc sưng tái phát.
Đánh giá sức cơ và kiểm soát vận động
Cơ đùi, cơ mông, thăng bằng và kiểm soát trục gối ảnh hưởng nhiều đến phục hồi và nguy cơ tái chấn thương.
Hình ảnh học khi cần
X quang giúp loại trừ gãy xương hoặc trật khớp. MRI có thể được cân nhắc khi nghi ngờ dây chằng, sụn chêm, sụn khớp hoặc tổn thương phối hợp.
Hướng điều trị chấn thương gối phụ thuộc vào tổn thương
Nếu tổn thương dây chằng
Điều trị phụ thuộc vào dây chằng nào bị tổn thương, mức độ mất vững, nhu cầu vận động và tổn thương phối hợp.
Xem chi tiếtNếu đứt dây chằng chéo trước ACL
Cần đánh giá mất vững, tuổi, mức vận động, nhu cầu quay lại thể thao và tổn thương sụn chêm đi kèm.
Xem chi tiếtNếu tổn thương sụn chêm
Điều trị phụ thuộc vào kiểu rách, mức độ kẹt khớp, đau khe khớp, tuổi và nhu cầu vận động.
Xem chi tiếtNếu đau mặt trước gối
Thường cần điều chỉnh tải, phục hồi cơ đùi, cơ mông, kiểm soát trục gối và kỹ thuật vận động.
Xem chi tiếtNếu trật xương bánh chè
Cần đánh giá nguy cơ tái trật, tổn thương sụn khớp, mảnh rời và phục hồi kiểm soát trục gối.
Xem chi tiếtNếu đau gân quanh gối
Cần giảm tải tạm thời, phục hồi sức mạnh, kiểm soát đau sau tập và tăng tải trở lại theo giai đoạn.
Xem chi tiếtNếu chỉ quá tải mô mềm nhẹ
Có thể cải thiện với điều chỉnh vận động, kiểm soát đau và phục hồi phù hợp, nhưng cần theo dõi nếu đau kéo dài.
Nếu chưa rõ nguyên nhân
Không nên tự dùng thuốc giảm đau hoặc cố chơi tiếp. Cần thăm khám để xác định nguồn đau.
Phục hồi và quay lại thể thao sau chấn thương gối
Quay lại thể thao không nên chỉ dựa vào việc hết đau. Người bệnh cần phục hồi tầm vận động, sức mạnh cơ, thăng bằng, cảm giác bản thể, khả năng chạy, nhảy, giảm tốc, đổi hướng và kiểm soát trục gối.
Kiểm soát đau và sưng
Khớp cần bớt đau, bớt sưng trước khi tăng vận động.
Phục hồi tầm vận động
Gối cần gập duỗi tốt, không cứng và không đau rõ khi vận động cơ bản.
Tăng sức mạnh cơ đùi
Cơ đùi giúp kiểm soát gối khi đi lại, chạy, nhảy và đổi hướng.
Tăng sức mạnh cơ mông và vùng hông
Cơ vùng hông giúp kiểm soát trục gối, hạn chế gối đổ vào trong.
Tập thăng bằng và cảm giác bản thể
Giúp người bệnh kiểm soát gối tốt hơn trong các tình huống xoay người và mất thăng bằng.
Tập kỹ thuật tiếp đất và giảm tốc
Đây là phần quan trọng để giảm nguy cơ tái chấn thương khi quay lại thể thao.
Tăng tải theo từng giai đoạn
Cần tăng từ đi bộ, chạy nhẹ, chạy tốc độ, đổi hướng, bài chuyên môn rồi mới quay lại thi đấu.
Đánh giá trước khi quay lại thi đấu
Không nên quay lại chỉ vì hết đau. Cần đánh giá sức mạnh, độ vững, kiểm soát gối và phản ứng sau tập.
Các môn thể thao thường gây chấn thương gối
Bóng đá
Thường liên quan đến xoay gối, tranh chấp, đổi hướng, tiếp đất và tổn thương dây chằng, sụn chêm.
Xem chi tiếtCầu lông
Các pha lunge, bật nhảy, tiếp đất và đổi hướng nhanh có thể gây đau mặt trước gối, sụn chêm hoặc dây chằng.
Xem chi tiếtTennis
Di chuyển ngang, dừng đột ngột, xoay thân và đổi hướng có thể gây đau gối hoặc tổn thương sụn chêm.
Xem chi tiếtPickleball
Người mới chơi hoặc người trung niên có thể đau gối do dừng gấp, bước ngang, xoay người hoặc nền thoái hóa khớp.
Xem chi tiếtChạy bộ
Đau gối khi chạy thường liên quan đến quá tải tích lũy, đau mặt trước gối, gân quanh gối, sụn khớp hoặc thoái hóa.
Xem chi tiếtTập gym
Squat, leg press, lunges, nhảy hộp hoặc chạy máy có thể làm đau mặt trước gối, gân bánh chè hoặc sụn chêm.
Xem chi tiếtBạn bị đau gối, sưng gối, gối lỏng hoặc kẹt khớp sau khi chơi thể thao?
Nếu bạn bị đau gối sau chạy, nhảy, xoay người, tiếp đất, đổi hướng hoặc va chạm, đặc biệt khi có gối sưng nhanh, gối lỏng, kẹt khớp, không chịu lực được hoặc không thể quay lại vận động như trước, việc thăm khám sẽ giúp xác định tổn thương và xây dựng hướng điều trị phù hợp.