Vung vợt lặp lại
Các động tác thuận tay, trái tay, volley và giao bóng lặp lại nhiều lần có thể làm khuỷu tay, cổ tay và vai bị quá tải.
Chấn thương khi chơi tennis
Nhận diện đau khuỷu tay, đau vai, đau gối, đau cổ chân và dấu hiệu cần đi khám sau khi chơi tennis
Tennis là môn thể thao có nhiều động tác vung vợt, giao bóng, xoay thân, di chuyển ngang, tăng tốc ngắn, dừng đột ngột và đổi hướng liên tục. Vì vậy, người chơi dễ gặp đau khuỷu tay, đau vai, đau cổ tay, đau gối, đau cổ chân, đau lưng hoặc đau háng sau khi tập luyện và thi đấu.
Một số tình trạng chỉ là quá tải gân cơ hoặc đau mô mềm nhẹ, nhưng cũng có trường hợp liên quan đến tổn thương gân quanh vai, tennis elbow, sụn chêm, dây chằng, bong gân cổ chân hoặc mất vững khớp. Nếu đau kéo dài, sưng nhiều, yếu rõ, kẹt khớp, mất vững hoặc không thể tiếp tục chơi, người bệnh nên dừng vận động và đi khám sớm.
Vì sao tennis dễ gây chấn thương?
Tennis là môn thể thao kết hợp giữa sức mạnh, tốc độ, xoay thân và kỹ thuật vung vợt. Khi kỹ thuật, sức cơ hoặc khối lượng tập chưa phù hợp, các khớp và gân cơ dễ bị quá tải.
Giao bóng tốc độ cao
Giao bóng đòi hỏi phối hợp vai, thân mình, hông và chân. Nếu kiểm soát kém, vai và lưng dễ bị đau.
Xoay thân mạnh
Các cú đánh tennis cần xoay thân liên tục, có thể làm lưng, háng và cơ thân chịu tải lớn.
Di chuyển ngang liên tục
Bước ngang, dừng đột ngột và đổi hướng nhanh làm gối, cổ chân và gân Achilles chịu lực cao.
Dừng đột ngột
Khi đang chạy rồi hãm lại để đánh bóng, cơ đùi, gối và cổ chân phải kiểm soát lực lớn.
Mặt sân và giày không phù hợp
Mặt sân cứng, sân trơn, giày mòn hoặc giày không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ đau gối, lật cổ chân và đau gân.
Tăng khối lượng tập quá nhanh
Tăng số buổi chơi, thời lượng mỗi buổi hoặc cường độ đánh bóng quá nhanh có thể gây quá tải gân cơ.
Mệt mỏi cuối buổi tập
Khi cơ mệt, kỹ thuật vung vợt, kiểm soát thân mình và kiểm soát khớp giảm, nguy cơ chấn thương tăng.
Các tình huống chấn thương thường gặp khi chơi tennis
Đau khuỷu tay khi đánh backhand
Backhand lặp lại hoặc kỹ thuật chưa phù hợp có thể làm nhóm gân duỗi cổ tay quá tải, gây đau mặt ngoài khuỷu tay.
Đau vai khi giao bóng
Giao bóng nhiều, giao bóng mạnh hoặc kiểm soát xương bả vai kém có thể gây đau quanh vai.
Đau cổ tay khi đánh bóng xoáy
Cổ tay có thể bị quá tải khi cầm vợt quá chặt, đổi kỹ thuật hoặc đánh bóng xoáy nhiều.
Đau gối khi di chuyển ngang
Bước ngang, dừng đột ngột và đổi hướng có thể làm tăng tải lên mặt trước gối, sụn chêm và gân quanh gối.
Lật cổ chân khi đổi hướng
Cổ chân có thể bị lật khi chuyển hướng nhanh, tiếp đất lệch hoặc mặt sân không ổn định.
Đau lưng sau khi giao bóng hoặc xoay thân
Xoay thân mạnh, ngửa người khi giao bóng hoặc cơ thân yếu có thể làm lưng bị quá tải.
Đau háng khi bước dài hoặc trượt người
Các pha rướn người cứu bóng hoặc bước rộng có thể làm cơ háng và khớp háng chịu tải lớn.
Đau tái phát khi chơi nhiều trận liên tục
Chơi quá nhiều trận liên tiếp làm gân cơ chưa kịp hồi phục, dễ gây đau vai, khuỷu tay, gối hoặc cổ chân.
Đau khuỷu tay, cổ tay và cẳng tay khi chơi tennis
Đau khuỷu tay là vấn đề thường gặp ở người chơi tennis, nhưng đau tay khi chơi tennis không chỉ có một nguyên nhân. Cần phân biệt đau khuỷu tay ngoài, đau khuỷu tay trong, đau cổ tay, đau cẳng tay và đau do kỹ thuật hoặc quá tải.
Đau khuỷu tay ngoài
Thường được gọi là tennis elbow. Người bệnh đau mặt ngoài khuỷu tay, tăng khi cầm vợt, đánh backhand, xoay cổ tay hoặc nâng vật.
Đau khuỷu tay trong
Có thể liên quan đến quá tải nhóm gân gấp cổ tay, thường tăng khi vung vợt, giao bóng hoặc đánh bóng mạnh.
Đau cẳng tay
Có thể do căng cơ, quá tải nhóm cơ cầm nắm hoặc đánh bóng với lực lặp lại nhiều lần.
Đau cổ tay
Có thể xuất hiện khi cầm vợt quá chặt, đánh bóng xoáy nhiều, đổi vợt, đổi dây hoặc tăng khối lượng chơi quá nhanh.
Yếu lực cầm vợt
Nếu đau làm giảm lực cầm, giảm lực đánh hoặc khó kiểm soát vợt, cần đánh giá kỹ hơn.
Tê hoặc châm chích xuống bàn tay
Nếu có tê, châm chích hoặc yếu lan xuống tay, cần xem xét thêm yếu tố thần kinh, cổ vai gáy hoặc chèn ép thần kinh.
Đau tái phát mỗi lần chơi
Đau lặp lại sau mỗi buổi chơi thường gợi ý quá tải chưa được kiểm soát hoặc phục hồi chưa đủ.
Đau do dụng cụ hoặc kỹ thuật
Cán vợt, trọng lượng vợt, độ căng dây, kỹ thuật đánh và khối lượng tập đều có thể ảnh hưởng đến đau khuỷu tay, cổ tay.
Đau vai khi giao bóng, đập bóng hoặc đánh bóng trên cao
Khớp vai phải vận động với biên độ lớn trong giao bóng, smash, volley cao và đánh bóng trên đầu. Nếu gân quanh vai, cơ chóp xoay hoặc xương bả vai phối hợp không tốt, đau vai có thể xuất hiện.
Quá tải gân chóp xoay
Thường đau khi giao bóng, đánh bóng trên cao, xoay vai hoặc nằm nghiêng bên đau.
Kẹt dưới mỏm cùng vai
Người bệnh có thể đau khi nâng tay qua vai hoặc thực hiện động tác giao bóng nhiều lần.
Mất kiểm soát xương bả vai
Nếu xương bả vai phối hợp kém, khớp vai dễ bị quá tải khi vung vợt.
Đau khớp cùng đòn
Có thể đau vùng trên vai, tăng khi đưa tay ngang ngực hoặc sau va chạm.
Mất vững vai
Một số người có cảm giác vai trượt, lỏng hoặc sợ trật khi giao bóng mạnh.
Yếu vai khi đánh bóng
Nếu vai yếu rõ, giảm lực giao bóng hoặc đau kéo dài, cần đánh giá gân cơ quanh vai.
Đau do tăng tải quá nhanh
Tăng số set, tăng lực giao bóng hoặc đổi kỹ thuật đột ngột có thể làm vai quá tải.
Các chấn thương vùng gối thường gặp khi chơi tennis
Khớp gối trong tennis chịu tải khi di chuyển ngang, dừng đột ngột, đổi hướng, xoay thân và hạ thấp trọng tâm. Đau gối có thể đến từ mặt trước gối, sụn chêm, dây chằng, sụn khớp hoặc gân quanh gối.
Đau mặt trước gối
Thường đau quanh xương bánh chè, tăng khi xuống cầu thang, squat, dừng đột ngột, bước ngang hoặc đổi hướng.
Xem chi tiếtHội chứng đau bánh chè đùi
Có thể gây đau mặt trước gối khi gối gập chịu lực, đặc biệt trong các pha hạ thấp trọng tâm và đổi hướng.
Xem chi tiếtTổn thương sụn chêm
Có thể gây đau khe khớp, kẹt khớp, vướng trong khớp, đau khi xoay gối hoặc gập sâu.
Xem chi tiếtNghi ngờ đứt ACL
Nếu sau pha xoay gối hoặc đổi hướng có tiếng “bụp”, gối sưng nhanh, hụt chân hoặc lỏng, cần đánh giá ACL.
Xem chi tiếtTổn thương dây chằng bên
Có thể xảy ra khi gối bị lệch trục, va chạm hoặc đổi hướng không kiểm soát.
Xem chi tiếtViêm gân bánh chè hoặc đau gân quanh gối
Có thể xuất hiện khi chơi nhiều, dừng đột ngột, bật nhảy hoặc tăng tải tập quá nhanh.
Xem chi tiếtTổn thương sụn khớp
Có thể gây đau sâu trong gối, sưng tái phát sau vận động và lục cục đau.
Chấn thương phối hợp nhiều cấu trúc
Một số pha xoay gối mạnh hoặc dừng đột ngột có thể gây tổn thương đồng thời dây chằng, sụn chêm và sụn khớp.
Chấn thương cổ chân, gân Achilles và bàn chân khi chơi tennis
Cổ chân và gân Achilles chịu tải lớn khi người chơi tennis di chuyển ngang, dừng đột ngột, bật nhảy nhẹ, xoay người và đổi hướng liên tục.
Bong gân cổ chân
Thường xảy ra khi cổ chân bị lật trong lúc đổi hướng, bước ngang hoặc tiếp đất không vững.
Mất vững cổ chân tái diễn
Nếu bong gân không phục hồi tốt, người chơi có thể dễ lật cổ chân lại khi đổi hướng nhanh.
Tổn thương dây chằng cổ chân
Dây chằng có thể bị giãn, rách một phần hoặc rách nặng tùy mức độ lật cổ chân.
Đau gân Achilles
Có thể xuất hiện sau tăng số buổi chơi, tăng cường độ di chuyển hoặc chơi trên sân cứng.
Đau gan bàn chân hoặc gót chân
Có thể liên quan đến tăng tải, giày không phù hợp, mặt sân cứng hoặc phục hồi chưa đủ.
Tổn thương sụn khớp cổ chân
Có thể gây đau sâu trong khớp, sưng tái phát, lục cục hoặc kẹt sau chấn thương.
Gãy xương hoặc nứt xương quanh cổ chân, bàn chân
Cần nghĩ đến nếu đau dữ dội, sưng bầm nhiều, không chịu lực được hoặc đau sau va chạm mạnh.
Đau lưng, đau háng và chấn thương phần mềm khi chơi tennis
Tennis đòi hỏi xoay thân, chuyển trọng tâm và phối hợp thân mình với tay cầm vợt. Vì vậy, vùng lưng, háng, cơ đùi và cơ bắp chân có thể bị đau do quá tải hoặc chấn thương.
Đau lưng sau giao bóng
Có thể liên quan đến ngửa người, xoay thân mạnh, cơ thân yếu hoặc tăng số lần giao bóng quá nhanh.
Đau lưng sau xoay người đánh bóng
Các cú đánh thuận tay và trái tay cần xoay thân lặp lại, dễ gây quá tải vùng thắt lưng nếu kiểm soát kém.
Đau háng khi bước rộng
Bước ngang, rướn người cứu bóng hoặc đổi hướng nhanh có thể làm cơ háng và gân quanh háng chịu tải nhiều.
Đau khớp háng
Nếu đau sâu vùng bẹn, đau khi xoay háng hoặc đau kéo dài, cần phân biệt với bệnh lý khớp háng.
Xem chi tiếtCăng cơ đùi trước hoặc cơ đùi sau
Có thể xảy ra khi tăng tốc, dừng đột ngột hoặc di chuyển rộng trên sân.
Đau bắp chân
Có thể liên quan đến bật nhảy nhẹ, tăng tốc ngắn, dừng đột ngột hoặc chơi nhiều trận liên tục.
Đau do phục hồi chưa đủ
Quay lại sân quá sớm sau chấn thương có thể làm đau tái phát ở gối, cổ chân, vai, khuỷu tay hoặc lưng.
Dấu hiệu cần dừng chơi ngay khi bị chấn thương lúc chơi tennis
- Nghe tiếng “bụp”, “rắc” hoặc cảm giác khớp trượt.
- Gối sưng nhanh sau pha xoay hoặc đổi hướng.
- Cổ chân sưng nhiều, bầm tím hoặc đau khi chịu lực.
- Không thể tiếp tục di chuyển, đổi hướng hoặc đánh bóng.
- Không thể chịu lực lên chân đau.
- Cảm giác gối lỏng, hụt chân hoặc không chắc.
- Gối kẹt, không duỗi thẳng được.
- Vai đau nhiều, yếu rõ hoặc không giơ tay lên được.
- Đau khuỷu tay, cổ tay, vai hoặc lưng tăng rõ khi cố chơi tiếp.
- Có cảm giác vai, gối hoặc cổ chân bị lệch.
Không tự nắn chỉnh khớp, không xoa bóp mạnh ngay sau chấn thương và không cố đánh tiếp nếu có dấu hiệu sưng, mất vững, yếu rõ hoặc không chịu lực được.
Khi nào cần đi khám sớm sau chấn thương tennis?
- Gối sưng nhanh sau pha xoay hoặc đổi hướng.
- Nghe tiếng “bụp” và không thể tiếp tục chơi.
- Gối lỏng, hụt chân hoặc mất tự tin khi đổi hướng.
- Gối kẹt, khóa hoặc không duỗi thẳng được.
- Đau khe khớp trong hoặc ngoài gối.
- Cổ chân sưng bầm nhiều hoặc không chịu lực được.
- Cổ chân thường xuyên bị lật lại.
- Vai đau khi giao bóng, giơ tay cao hoặc nằm nghiêng.
- Vai yếu rõ, giảm lực giao bóng hoặc đau kéo dài.
- Đau khuỷu tay kéo dài, giảm lực cầm vợt hoặc đau tái phát mỗi lần chơi.
- Đau không giảm sau vài ngày nghỉ ngơi.
- Người chơi muốn quay lại sân nhưng chưa biết mức độ tổn thương.
Bác sĩ cần đánh giá gì sau chấn thương khi chơi tennis?
Cơ chế chấn thương
Giao bóng, backhand, xoay thân, đổi hướng, lật cổ chân hay tăng tải tập luyện giúp định hướng cấu trúc tổn thương.
Vị trí đau
Đau vai, khuỷu tay, cổ tay, gối, cổ chân, háng hoặc lưng sẽ dẫn đến hướng khám khác nhau.
Thời điểm sưng
Sưng nhanh sau chấn thương, đặc biệt ở gối hoặc cổ chân, có thể gợi ý tổn thương cần đánh giá kỹ.
Khả năng chịu lực
Không thể đứng, đi hoặc di chuyển bình thường là dấu hiệu quan trọng.
Độ vững khớp gối và cổ chân
Bác sĩ cần đánh giá dây chằng, cảm giác mất vững và nguy cơ tái chấn thương.
Khám sụn chêm và sụn khớp
Cần thiết nếu có đau khe khớp, kẹt, vướng, lục cục đau hoặc sưng tái phát.
Tầm vận động và sức cơ vai
Đánh giá khả năng giơ tay, xoay vai, lực vai và kiểm soát xương bả vai khi đau vai.
Sức cơ cẳng tay, cổ tay và lực cầm vợt
Cần đánh giá nếu đau khuỷu tay, đau cổ tay, giảm lực cầm hoặc đau khi đánh bóng.
Hình ảnh học khi cần
X quang giúp loại trừ gãy xương hoặc trật khớp. Siêu âm hoặc MRI có thể được cân nhắc khi nghi ngờ dây chằng, sụn chêm, gân cơ, sụn khớp hoặc tổn thương phối hợp.
Mục tiêu quay lại tennis
Người chơi phong trào, bán chuyên hoặc thi đấu cần lộ trình phục hồi và tiêu chí quay lại sân khác nhau.
Hướng điều trị chấn thương tennis phụ thuộc vào loại tổn thương
Nếu đau khuỷu tay ngoài
Thường cần điều chỉnh tải, kỹ thuật đánh, dụng cụ, phục hồi sức mạnh cẳng tay và tăng tải trở lại theo từng giai đoạn.
Nếu đau vai do quá tải
Cần đánh giá gân quanh vai, kiểm soát xương bả vai, kỹ thuật giao bóng và khối lượng tập.
Nếu đau mặt trước gối hoặc đau bánh chè đùi
Cần điều chỉnh tải, phục hồi cơ đùi, cơ mông, kiểm soát trục gối và kỹ thuật dừng, đổi hướng.
Xem chi tiếtNếu tổn thương sụn chêm
Cần đánh giá kiểu rách, kẹt khớp, đau khe khớp, tuổi, mức vận động và tổn thương phối hợp.
Xem chi tiếtNếu nghi ngờ ACL
Cần đánh giá độ vững gối, sụn chêm đi kèm, nhu cầu quay lại tennis và khả năng phục hồi.
Xem chi tiếtNếu bong gân cổ chân
Cần xác định mức độ tổn thương dây chằng, khả năng chịu lực và nguy cơ mất vững cổ chân tái diễn.
Nếu đau lưng hoặc đau háng
Thường cần đánh giá kỹ thuật xoay thân, sức cơ vùng trung tâm, cơ hông, khớp háng và khối lượng tập.
Nếu chưa rõ nguyên nhân
Không nên tự uống thuốc, xoa bóp hoặc quay lại sân quá sớm. Cần thăm khám để xác định nguồn đau.
Phục hồi và quay lại sân tennis an toàn
Quay lại tennis không nên chỉ dựa vào việc hết đau. Người chơi cần phục hồi đủ sức cơ, độ vững, kiểm soát thân mình, thăng bằng, cảm giác bản thể và kỹ thuật chuyên môn trước khi quay lại sân.
Kiểm soát đau và sưng
Khớp cần bớt đau, bớt sưng và vận động cơ bản ổn định trước khi tăng tải.
Phục hồi tầm vận động
Vai, khuỷu tay, cổ tay, gối, cổ chân hoặc háng cần vận động đủ tốt trước khi đánh bóng mạnh.
Tăng sức mạnh vai, cẳng tay và cổ tay
Giúp kiểm soát vợt, giao bóng, đánh thuận tay, trái tay và giảm đau tái phát.
Tăng sức mạnh cơ đùi, cơ mông và cổ chân
Giúp kiểm soát gối và cổ chân khi di chuyển ngang, dừng đột ngột và đổi hướng.
Tập thăng bằng và cảm giác bản thể
Quan trọng sau tổn thương dây chằng gối hoặc bong gân cổ chân.
Tập kỹ thuật di chuyển, giảm tốc và đổi hướng
Không nên quay lại thi đấu nếu chưa kiểm soát được các động tác đặc trưng của tennis.
Tập kỹ thuật giao bóng và vung vợt theo giai đoạn
Cần tăng số lần giao bóng, lực đánh và thời lượng chơi từ từ, không tăng đột ngột.
Đánh giá trước khi quay lại thi đấu
Cần đánh giá sức mạnh, độ vững, kiểm soát vận động và phản ứng sau tập trước khi quay lại sân.
Phòng ngừa tái chấn thương khi chơi tennis
Khởi động đúng cách
Khởi động giúp cơ, khớp và hệ thần kinh vận động sẵn sàng trước giao bóng, di chuyển ngang và đổi hướng.
Tập sức mạnh vai, cẳng tay và cổ tay
Giúp kiểm soát vợt tốt hơn, giảm quá tải khuỷu tay và vai.
Tập sức mạnh cơ đùi, cơ mông và cổ chân
Sức cơ tốt giúp kiểm soát trục gối, cổ chân và giảm nguy cơ chấn thương khi di chuyển nhanh.
Tập thăng bằng và cảm giác bản thể
Đặc biệt quan trọng sau bong gân cổ chân hoặc chấn thương dây chằng gối.
Điều chỉnh kỹ thuật giao bóng và backhand
Kỹ thuật phù hợp giúp giảm tải bất lợi lên vai, khuỷu tay và cổ tay.
Chọn vợt, dây và giày phù hợp
Dụng cụ không phù hợp có thể làm tăng tải lên cổ tay, khuỷu tay, gối hoặc cổ chân.
Không chơi quá tải khi cơ thể mệt
Mệt mỏi làm giảm kỹ thuật vung vợt, kiểm soát khớp và khả năng phản xạ.
Không quay lại sân quá sớm
Hết đau không đồng nghĩa với phục hồi đủ sức mạnh, độ vững và kiểm soát vận động.
Những sai lầm thường gặp sau chấn thương khi chơi tennis
- Cố đánh tiếp khi vai, khuỷu tay, gối hoặc cổ chân đau tăng.
- Chỉ dựa vào cảm giác bớt đau để quay lại sân mà chưa đánh giá chức năng.
- Tự xoa bóp mạnh hoặc nắn chỉnh khớp sau chấn thương.
- Chườm nóng sớm khi khớp đang sưng nhiều.
- Bỏ qua đau khuỷu tay tái phát mỗi lần chơi.
- Chỉ uống thuốc giảm đau để tiếp tục đánh.
- Không phục hồi sức cơ, thăng bằng và cảm giác bản thể.
- Quay lại đánh đối kháng quá sớm sau chấn thương.
- Tăng số buổi tập, số set hoặc lực giao bóng quá nhanh.
- Không đi khám khi gối kẹt, sưng nhanh, cổ chân không chịu lực được hoặc vai yếu rõ.
- Chỉ chụp MRI mà không khám lâm sàng đầy đủ.
Bạn bị đau vai, đau khuỷu tay, đau gối hoặc lật cổ chân sau khi chơi tennis?
Nếu bạn bị đau khi giao bóng, đánh backhand, xoay người, đổi hướng hoặc di chuyển ngang, đặc biệt khi có gối sưng nhanh, gối lỏng, kẹt khớp, cổ chân không chịu lực được, vai yếu rõ hoặc đau khuỷu tay kéo dài, việc thăm khám sẽ giúp xác định nguyên nhân và xây dựng hướng phục hồi phù hợp.