Biên độ vận động lớn
Vai có thể giơ cao, xoay ngoài, xoay trong và vung tay mạnh. Biên độ lớn giúp vận động linh hoạt nhưng cũng làm vai dễ quá tải.
Đau vai khi chơi thể thao
Nhận diện đau vai khi giơ tay cao, đập cầu, giao bóng, đẩy tạ, chống tay hoặc té ngã
Khớp vai là khớp có biên độ vận động rất lớn, giúp tay có thể giơ cao, xoay, vung, ném, đập cầu, giao bóng, đẩy tạ và chống đỡ cơ thể. Chính vì vận động linh hoạt như vậy, vai cũng dễ bị đau khi gân cơ, xương bả vai, khớp cùng đòn hoặc các cấu trúc giữ vững vai bị quá tải.
Đau vai khi chơi thể thao không chỉ có một nguyên nhân. Một số trường hợp chỉ là quá tải gân cơ quanh vai, nhưng cũng có trường hợp liên quan đến gân chóp xoay, kẹt dưới mỏm cùng vai, mất kiểm soát xương bả vai, mất vững vai, trật khớp vai, tổn thương khớp cùng đòn hoặc đau lan từ cổ vai gáy.
Vì sao khớp vai dễ đau khi chơi thể thao?
Khớp vai có biên độ vận động rất rộng, nhưng độ vững lại phụ thuộc nhiều vào gân cơ quanh vai, xương bả vai, bao khớp và sự phối hợp của toàn bộ thân mình. Khi người chơi lặp lại động tác vung tay, đập bóng, giao bóng, đẩy tạ hoặc kéo tạ quá nhiều, khớp vai dễ bị quá tải.
Phụ thuộc nhiều vào gân chóp xoay
Nhóm gân chóp xoay giúp giữ đầu xương cánh tay ổn định trong ổ chảo khi tay vận động.
Xương bả vai cần phối hợp tốt
Nếu xương bả vai kiểm soát kém, gân quanh vai có thể bị tăng tải khi giơ tay cao hoặc vung tay.
Động tác trên đầu lặp lại
Đập cầu, giao bóng, smash, bơi sải, đẩy vai hoặc ném bóng đều làm vai chịu tải lặp lại.
Dễ bị ảnh hưởng bởi kỹ thuật
Kỹ thuật vung tay, vị trí khuỷu tay, kiểm soát thân mình và lực cầm vợt đều có thể ảnh hưởng đến vai.
Dễ đau khi tăng tải quá nhanh
Tăng số buổi chơi, số set, mức tạ hoặc lực đánh quá nhanh có thể làm gân cơ quanh vai chưa kịp thích nghi.
Đau vai có thể đến từ cổ
Một số đau vùng vai, cánh tay hoặc tê xuống tay có thể liên quan đến cột sống cổ hoặc thần kinh, không chỉ riêng khớp vai.
Các tình huống thường gây đau vai khi vận động
Đau vai khi đập cầu
Thường gặp ở người chơi cầu lông, đặc biệt khi đập cầu nhiều, vung tay mạnh hoặc kiểm soát xương bả vai chưa tốt.
Đau vai khi giao bóng
Thường gặp trong tennis, pickleball hoặc các môn dùng tay trên đầu, có thể liên quan đến gân quanh vai và kỹ thuật xoay thân.
Đau vai khi đẩy tạ
Bench press, shoulder press, dips hoặc chống đẩy có thể làm vai đau nếu biên độ, kỹ thuật hoặc tải chưa phù hợp.
Đau vai khi kéo xô hoặc pull up
Các bài kéo có thể gây đau nếu vai mất kiểm soát, xương bả vai hoạt động kém hoặc gân quanh vai bị quá tải.
Đau vai sau té chống tay
Té chống tay có thể gây đau vai, đau khớp cùng đòn, mất vững vai hoặc tổn thương mô mềm quanh vai.
Đau vai sau va chạm
Va chạm trực tiếp vào vai có thể làm đau khớp cùng đòn, phần mềm quanh vai hoặc gây mất vững khớp.
Đau vai khi nằm nghiêng
Đau khi nằm nghiêng bên đau có thể gặp trong quá tải gân quanh vai hoặc viêm kích thích mô mềm.
Đau vai tái phát mỗi lần chơi
Nếu đau lặp lại sau mỗi buổi chơi, cần đánh giá kỹ thuật, tải tập, sức cơ quanh vai và phục hồi chưa đủ.
Triệu chứng thường gặp khi đau vai do thể thao
Đau khi giơ tay cao
Đau khi đưa tay qua đầu, lấy đồ trên cao, đập cầu hoặc giao bóng có thể liên quan đến gân quanh vai hoặc kẹt dưới mỏm cùng vai.
Đau khi xoay vai
Đau khi xoay ngoài, xoay trong, với tay ra sau lưng hoặc mặc áo có thể gợi ý vấn đề gân cơ hoặc bao khớp.
Đau khi nằm nghiêng
Người bệnh có thể đau tăng khi nằm đè lên vai đau hoặc đau về đêm.
Yếu vai
Yếu khi nâng tay, đẩy, kéo hoặc giảm lực đánh bóng là dấu hiệu cần được đánh giá kỹ.
Cảm giác vai lỏng hoặc trượt
Cảm giác vai sắp trật, trượt ra hoặc không chắc có thể liên quan đến mất vững khớp vai.
Đau vùng trên vai
Đau vùng trên vai, gần đầu ngoài xương đòn có thể liên quan đến khớp cùng đòn, nhất là sau té hoặc va chạm.
Tê hoặc đau lan xuống tay
Nếu đau vai kèm tê, châm chích hoặc yếu lan xuống cánh tay, cần đánh giá thêm cổ vai gáy và thần kinh.
Cứng vai, hạn chế vận động
Khó giơ tay, khó xoay vai hoặc giảm biên độ vận động có thể gặp sau đau kéo dài, chấn thương hoặc bất động.
Các nhóm nguyên nhân thường gặp gây đau vai khi chơi thể thao
Quá tải gân chóp xoay
Thường gặp khi đập cầu, giao bóng, đẩy vai, bơi hoặc lặp lại động tác giơ tay cao nhiều lần.
Kẹt dưới mỏm cùng vai
Có thể gây đau khi nâng tay qua vai, giơ tay cao hoặc thực hiện các động tác trên đầu.
Mất kiểm soát xương bả vai
Khi xương bả vai phối hợp kém, khớp vai phải chịu tải nhiều hơn trong các động tác vung tay và đẩy kéo.
Viêm hoặc kích thích bao hoạt dịch quanh vai
Có thể gây đau khi vận động vai, nằm nghiêng hoặc sau giai đoạn tập luyện quá tải.
Tổn thương gân chóp xoay
Cần nghĩ đến khi đau kéo dài, yếu rõ, giảm lực nâng tay hoặc đau sau chấn thương.
Mất vững vai hoặc trật khớp vai
Có thể xảy ra sau té ngã, va chạm hoặc động tác giơ tay xoay ngoài mạnh, gây cảm giác vai trượt hoặc sợ trật lại.
Tổn thương khớp cùng đòn
Thường đau vùng trên vai sau té đập vai, va chạm trực tiếp hoặc bài tập đẩy nặng.
Đau do kỹ thuật hoặc dụng cụ
Kỹ thuật vung vợt, cầm vợt, mức tạ, biên độ động tác hoặc dụng cụ chưa phù hợp có thể gây đau vai.
Đau lan từ cột sống cổ
Một số đau vai đi kèm tê, đau lan xuống tay hoặc yếu tay có thể liên quan đến cột sống cổ và thần kinh.
Phân biệt đau vai do quá tải, rách gân và mất vững vai
Cùng là đau vai, nhưng đau do quá tải gân cơ, tổn thương gân chóp xoay và mất vững vai có biểu hiện khác nhau. Bảng dưới đây chỉ là gợi ý ban đầu, không thay thế thăm khám chuyên khoa.
| Tiêu chí | Đau vai do quá tải | Tổn thương gân chóp xoay | Mất vững vai |
|---|---|---|---|
| Hoàn cảnh xuất hiện | Thường xuất hiện sau tăng số buổi chơi, tập vai nhiều, đánh vợt nhiều hoặc tăng tạ. | Có thể xuất hiện sau quá tải kéo dài hoặc sau chấn thương, té ngã, nâng vật nặng. | Thường liên quan đến cảm giác vai trượt, từng trật vai, té chống tay hoặc tư thế giơ tay xoay ngoài mạnh. |
| Vị trí và kiểu đau | Đau âm ỉ quanh vai, tăng khi vận động trên đầu hoặc tập nặng. | Đau khi nâng tay, xoay vai, yếu vai hoặc đau về đêm. | Cảm giác vai không chắc, sợ trật, đau khi đưa tay ra sau hoặc giơ tay xoay ngoài. |
| Dấu hiệu đi kèm | Đau tăng sau tập, giảm khi nghỉ hoặc giảm tải. | Yếu rõ, giảm lực nâng tay, khó làm động tác thường ngày. | Cảm giác trượt, bật, lỏng hoặc từng có tiền sử trật vai. |
| Khi nào cần chú ý | Đau kéo dài, tái phát mỗi lần chơi hoặc không cải thiện khi giảm tải. | Yếu rõ, không nâng tay được, đau sau té ngã hoặc đau đêm kéo dài. | Vai trật tái diễn, cảm giác sắp trật hoặc không dám vận động trên đầu. |
Khi nào cần dừng chơi ngay khi đau vai?
- Đau vai tăng rõ khi tiếp tục chơi.
- Vai yếu rõ, không nâng tay lên được.
- Có cảm giác vai trượt, bật ra hoặc sắp trật.
- Đau sau té chống tay, té đập vai hoặc va chạm mạnh.
- Vai biến dạng, lệch rõ hoặc nghi ngờ trật khớp.
- Đau kèm tê, châm chích hoặc yếu lan xuống tay.
- Đau sắc nét sau một động tác vung tay hoặc nâng tạ.
- Không thể tiếp tục đập cầu, giao bóng, đẩy tạ hoặc chống tay.
- Đau vai kèm hạn chế vận động đột ngột.
- Đau tăng dần dù đã giảm tải.
Không tự nắn chỉnh vai nếu nghi ngờ trật khớp. Không xoa bóp mạnh hoặc cố tiếp tục tập khi vai yếu rõ, đau sắc nét hoặc cảm giác không vững.
Khi nào cần đi khám sớm khi đau vai?
- Đau vai kéo dài nhiều ngày không cải thiện.
- Đau tái phát mỗi lần chơi thể thao hoặc tập gym.
- Đau khi giơ tay cao, đập cầu, giao bóng hoặc đẩy tạ.
- Đau vai làm giảm lực đánh, lực đẩy hoặc lực kéo.
- Vai yếu rõ hoặc không nâng tay được như trước.
- Đau vai sau té ngã, va chạm hoặc chống tay.
- Có cảm giác vai lỏng, trượt hoặc từng trật vai.
- Đau vùng trên vai sau té đập vai.
- Đau vai kèm tê, châm chích hoặc yếu lan xuống tay.
- Người bệnh muốn quay lại thể thao nhưng chưa biết mức độ tổn thương.
Bác sĩ cần đánh giá gì khi đau vai do thể thao?
Vị trí đau chính
Đau phía trước vai, ngoài vai, trên vai, sau vai hoặc đau lan xuống tay có thể gợi ý các nguyên nhân khác nhau.
Cơ chế xuất hiện
Đau sau đập cầu, giao bóng, đẩy tạ, kéo tạ, té ngã hay đau tăng dần theo thời gian có ý nghĩa khác nhau.
Tầm vận động khớp vai
Bác sĩ đánh giá khả năng giơ tay, dạng vai, xoay ngoài, xoay trong và với tay ra sau lưng.
Sức cơ chóp xoay
Đánh giá sức cơ giúp phân biệt đau do quá tải với yếu rõ do tổn thương gân hoặc ức chế cơ do đau.
Kiểm soát xương bả vai
Xương bả vai phối hợp kém có thể làm đau vai tái phát khi chơi thể thao.
Dấu hiệu mất vững vai
Cần đánh giá nếu người bệnh có cảm giác vai trượt, lỏng, sợ trật hoặc từng trật vai.
Khớp cùng đòn
Cần khám nếu đau vùng trên vai, đặc biệt sau té đập vai hoặc bài tập đẩy nặng.
Cột sống cổ và thần kinh
Nếu đau vai kèm tê, châm chích hoặc yếu lan xuống tay, cần đánh giá thêm vùng cổ và thần kinh.
Kỹ thuật và tải tập
Số buổi chơi, số lần đập cầu, giao bóng, mức tạ, bài tập và kỹ thuật ảnh hưởng lớn đến đau vai.
Hình ảnh học khi cần
X quang, siêu âm hoặc MRI có thể được cân nhắc tùy nghi ngờ gân chóp xoay, khớp cùng đòn, mất vững vai hoặc tổn thương phối hợp.
Hướng điều trị đau vai phụ thuộc vào nguyên nhân
Nếu do quá tải gân cơ quanh vai
Thường cần giảm tải, điều chỉnh động tác gây đau, phục hồi sức cơ chóp xoay và tăng tải trở lại theo giai đoạn.
Nếu do kẹt dưới mỏm cùng vai
Cần cải thiện kiểm soát xương bả vai, tầm vận động, sức cơ quanh vai và điều chỉnh động tác trên đầu.
Nếu do mất kiểm soát xương bả vai
Phục hồi cần tập cơ quanh xương bả vai, cơ lưng trên, cơ chóp xoay và kiểm soát thân mình.
Nếu nghi ngờ tổn thương gân chóp xoay
Điều trị phụ thuộc vào mức độ đau, mức độ yếu, kích thước tổn thương, tuổi và nhu cầu vận động.
Nếu do mất vững vai hoặc trật vai
Cần đánh giá số lần trật, hướng mất vững, tổn thương đi kèm và nguy cơ tái trật khi quay lại thể thao.
Nếu do khớp cùng đòn
Điều trị phụ thuộc vào mức độ đau, biến dạng, chấn thương đi kèm và nhu cầu vận động của người bệnh.
Nếu đau lan từ cổ vai gáy
Cần điều trị đúng nguồn đau, không chỉ tập trung vào khớp vai nếu nguyên nhân đến từ cột sống cổ hoặc thần kinh.
Nếu chưa rõ nguyên nhân
Không nên tự dùng thuốc giảm đau để tiếp tục tập nặng hoặc đánh vợt nhiều. Cần thăm khám để xác định nguồn đau.
Phục hồi và quay lại thể thao sau đau vai
Quay lại thể thao sau đau vai không nên chỉ dựa vào việc hết đau khi nghỉ. Người bệnh cần phục hồi tầm vận động, sức mạnh gân cơ quanh vai, kiểm soát xương bả vai, sức bền cơ và kỹ thuật vận động đặc thù của từng môn.
Kiểm soát đau
Cần giảm đau trong sinh hoạt và vận động nhẹ trước khi tăng bài tập.
Phục hồi tầm vận động vai
Vai cần đủ khả năng giơ cao, xoay ngoài, xoay trong và với tay ra sau trước khi quay lại vận động mạnh.
Tăng sức mạnh gân chóp xoay
Nhóm cơ chóp xoay giúp giữ vững vai khi vung tay, đẩy, kéo hoặc đánh bóng.
Tập kiểm soát xương bả vai
Xương bả vai cần phối hợp tốt để giảm tải bất lợi lên khớp vai.
Tăng sức bền cơ vai
Nhiều môn thể thao cần lặp lại động tác vai nhiều lần, nên sức bền cơ rất quan trọng.
Tập lại kỹ thuật đặc thù
Cầu lông cần đập cầu, tennis cần giao bóng, gym cần đẩy kéo, bơi cần quạt tay đúng kỹ thuật.
Tăng tải theo giai đoạn
Không nên quay lại lực đánh mạnh, mức tạ nặng hoặc số buổi chơi dày ngay khi vừa hết đau.
Đánh giá trước khi quay lại thi đấu
Cần đánh giá sức mạnh, độ vững, biên độ vận động và phản ứng sau tập trước khi quay lại cường độ cao.
Các môn thể thao thường gây đau vai
Cầu lông
Đập cầu, phông cầu và vung tay trên đầu lặp lại có thể gây đau vai, quá tải gân chóp xoay hoặc mất kiểm soát xương bả vai.
Xem chi tiếtTennis
Giao bóng, đánh bóng trên cao, xoay thân và vung vợt lặp lại có thể gây đau vai, khuỷu tay và cổ tay.
Xem chi tiếtPickleball
Volley, drive, smash và đánh bóng trên cao lặp lại có thể gây đau vai do quá tải hoặc kỹ thuật chưa phù hợp.
Xem chi tiếtTập gym
Bench press, shoulder press, dips, pull up và row có thể gây đau vai nếu kỹ thuật, biên độ hoặc tải chưa phù hợp.
Xem chi tiếtBơi lội
Quạt tay lặp lại nhiều lần có thể làm gân quanh vai và xương bả vai bị quá tải nếu kỹ thuật hoặc khối lượng tập chưa phù hợp.
Bóng chuyền hoặc bóng rổ
Đập bóng, ném bóng, bắt bóng và va chạm có thể làm vai đau hoặc mất vững trong một số tình huống.
Bạn bị đau vai khi đập cầu, giao bóng, đẩy tạ hoặc giơ tay cao?
Nếu bạn bị đau vai khi chơi thể thao, đau khi giơ tay, đập cầu, giao bóng, tập gym, nằm nghiêng, hoặc có cảm giác vai yếu, lỏng, trượt, nghi ngờ trật khớp hay đau lan xuống tay, việc thăm khám sẽ giúp xác định nguồn đau và xây dựng hướng phục hồi phù hợp.